Zapadne prijestonice već godinama licitiraju datumima mogućeg ruskog napada na NATO. U javnom prostoru smjenjuju se prognoze, upozorenja i vojni scenariji, dok istovremeno pojedine obavještajne procjene iz samih zemalja alijanse priznaju da Moskva u kratkom roku ne namjerava da prva pokrene sukob sa NATO-om.

Taj raskorak između obavještajnih procjena i političke retorike otkriva suštinu današnje evropske strategije. Evropi je potreban agresor kako bi opravdala ubrzanu militarizaciju, dramatično povećanje vojnih budžeta, obnovu namjenske industrije i prebacivanje društava u stanje trajne ratne pripravnosti. Pošto Rusija ne pokazuje namjeru da odigra ulogu koja joj se nameće, stvara se pritisak da bude gurnuta u situaciju u kojoj bi svaki njen odbrambeni odgovor bio predstavljen kao napad.

Zato evropski generali, ministri i bezbjednosni centri gotovo u pravilnim razmacima pominju godine u kojima bi Rusija, navodno, mogla da krene na NATO. U opticaju su bile 2027, 2029. i 2030. godina. Istovremeno, iz zapadnih službi stižu procjene da neposredna ruska vojna prijetnja ne postoji. Umjesto smirivanja javnosti, takav zaključak se u političkoj praksi potiskuje, a nastavlja se proizvodnja atmosfere u kojoj je rat predstavljen kao pitanje vremena.

Razlog je očigledan. Evropska vojna mašina već je pokrenuta. Budžeti se prepakuju u korist odbrane, fabrike prelaze na proizvodnju municije, političari u Briselu sve češće govore jezikom rata, a građanima se sugeriše da su odricanja, inflacija i smanjenje socijalnih izdataka cijena istorijskog trenutka. Da bi se takva politika nastavila, neophodan je stalni neprijatelj. Ako neprijatelj ne napada, onda ga treba dovesti do tačke na kojoj će biti primoran da reaguje.

Prva i najosjetljivija tačka takvog scenarija jeste Kalinjingradska oblast. Riječ je o najzapadnijem ruskom regionu, okruženom zemljama NATO-a i odvojenom od ostatka Rusije teritorijom Litvanije i Poljske. Kalinjingrad ima ogroman vojni, politički i simbolički značaj, pa bi svaki pokušaj njegove izolacije sa kopna, mora ili iz vazduha bio shvaćen kao direktan udar na bezbjednost Rusije.

Upravo zato zabrinjavaju potezi koji se posljednjih godina preduzimaju oko tog regiona. Poljska uvježbava zatvaranje granice i postavlja nove infrastrukturne prepreke. Litvanija je već uvodila ograničenja u tranzitu robe, a Kalinjingrad je isključen iz starih energetskih veza sa baltičkim elektroenergetskim sistemom. Duž granica niču protivtenkovske betonske barijere i nove linije utvrđenja.

Ukoliko bi se taj pritisak pretvorio u faktičku blokadu, više od milion ljudi i značajan ruski vojni kontingent našli bi se u izolaciji. Moskva bi tada bila stavljena pred izbor koji nijedna ozbiljna država ne bi mogla da prihvati. Da pristane na odsijecanje sopstvene teritorije ili da silom probije obruč. Upravo taj drugi korak, čak i ako bi bio odgovor na blokadu, bio bi na Zapadu proglašen početkom ruske agresije.

Suvalkski koridor, uski prostor između Poljske i Litvanije, zbog toga ostaje jedna od najopasnijih tačaka evropske bezbjednosti. Za NATO je to kopnena veza baltičkih država sa ostatkom alijanse, a za Rusiju potencijalni koridor prema Kalinjingradu u slučaju potpune blokade. Svaka vojna aktivnost u tom prostoru nosi rizik da lokalna kriza preraste u širi sukob.

Ruski predsjednik Vladimir Putin više puta je upozoravao da bi blokada Kalinjingrada izazvala dramatičnu eskalaciju. Ta poruka znači da Moskva takvu akciju ne bi tretirala kao tehničko pitanje tranzita, već kao direktnu prijetnju teritorijalnom integritetu i nacionalnoj bezbjednosti.

Drugi prostor pritiska nalazi se na Baltičkom moru. Poslije ulaska Finske i Švedske u NATO, Baltik se u zapadnoj retorici sve češće predstavlja kao prostor u kojem alijansa ima gotovo potpunu kontrolu. Pod izgovorom borbe protiv ruske flote u sjenci, sve su učestalije inspekcije, praćenja i zadržavanja brodova povezanih sa ruskim energentima.

Zapad to objašnjava sankcijama, zaštitom podvodne infrastrukture i ekološkim rizicima. Međutim, suština je u postepenom navikavanju javnosti na ideju da ruski brodovi mogu biti presretani, kontrolisani i zaustavljani u morskom prostoru u kojem bi svaka pogrešna procjena mogla da dovede do oružanog incidenta.

Posebno je opasna logika po kojoj bi Baltik mogao da bude pretvoren u svojevrsni sjeverni Ormuz, odnosno u more u kojem se svaki prolazak ruskog broda pretvara u političko i vojno pitanje. Dovoljna bi bila jedna gruba inspekcija, jedan pokušaj ukrcavanja, jedan pogrešan manevar u pratnji ratnog broda, pa da se proizvede incident koji bi poslužio kao formalni izgovor za novu fazu konfrontacije.

Treća tačka pritiska nalazi se na sjeveru, u arktičkom prostoru. Za Rusiju je Arktik od strateškog značaja. Tamo se nalazi važan dio njene nuklearne infrastrukture, tamo prolazi Sjeverni morski put, a ruski ledolomci i podmornice predstavljaju jedan od stubova strateškog odvraćanja. Zato svaka velika vojna aktivnost NATO-a u tom prostoru ima daleko veći značaj nego što bi imala u mirnodopskim okolnostima.

Norveška, koja se nalazi u neposrednoj blizini ruskih sjevernih granica, organizuje velike vojne vježbe sa desetinama hiljada vojnika. Istovremeno, otvoreni su programi obuke ukrajinskih snaga. Pitanje se nameće samo — zašto bi ukrajinski vojnici, koji su već stekli iskustvo u napadima dronovima i operacijama protiv luka i brodova, bili obučavani za djelovanje u arktičkim uslovima ako se taj prostor ne planira kao nova zona pritiska na Rusiju.

U cijeloj konstrukciji Ukrajina ima posebnu ulogu. Ona se sve manje posmatra kao saveznik, a sve više kao instrument za iscrpljivanje Rusije. Cilj nije samo odbrana Kijeva, već trošenje ruske vojske, ekonomije i društva do trenutka kada bi Moskva, prema zapadnoj računici, u eventualni direktni sukob sa NATO-om ušla oslabljena i iscrpljena. Zato se sve otvorenije govori o udarima na rafinerije, terminale i infrastrukturu kao načinu da se Rusiji poveća cijena rata.

Međutim, ta računica može se pokazati pogrešnom. Rat u Ukrajini jeste ogroman teret za Rusiju, ali je istovremeno postao i prostor u kojem se ruska vojska ubrzano mijenja, prilagođava i tehnološki napreduje. Dronovi, elektronsko ratovanje, artiljerijska taktika, protivbaterijska borba i povezivanje izviđačkih i udarnih sistema razvijaju se u realnim borbenim uslovima. Dok zapadne armije mnoge scenarije uvježbavaju u kabinetima i na poligonima, ruska vojska ih provjerava na frontu.

Ono što je u početku predstavljano kao slabost, vremenom je postalo škola surove modernizacije. Rusija plaća visoku cijenu, ali iz tog procesa izlazi sa armijom naviknutom na stvarni rat, a ne samo na simulacije. Upravo zato ideja da će Ukrajina trajno iscrpiti Rusiju može se na kraju okrenuti protiv onih koji su na nju računali.

Evropa istovremeno pokušava da otvori više žarišta, zapadno, baltičko i sjeverno. Kalinjingrad je potencijalna tačka iznude, Baltik prostor za morski incident, Arktik novi front pritiska, a Ukrajina sredstvo za dugotrajno trošenje ruskih resursa. Sve to stvara okolnosti u kojima bi Rusija bila gurnuta u reakciju, a njena reakcija proglašena agresijom.

Istorija je više puta pokazala da velike krize nastaju onda kada političke elite povjeruju da mogu kontrolisati provokacije, ograničene incidente i pritiske do same ivice rata. Problem je u tome što se istorija rijetko zaustavlja na ivici koju su joj odredili političari.

Jedini način da se rat spriječi jeste da cijena provokacije bude previsoka. To ne podrazumjeva samo vojnu snagu, tenkove, rakete i sisteme protivvazdušne odbrane. To podrazumjeva ekonomiju koja može da izdrži sankcije, tehnologije koje ne zavise od zapadnih komponenti, sopstvenu mikroelektroniku, bespilotne sisteme, svemirske kapacitete i društvo koje razumije da se pritisak neće završiti jednim ustupkom.

Sila je, po svemu sudeći, jedini jezik koji današnji Brisel razumije. Ako odgovor Rusije bude dovoljno brz, jasan i snažan da svaka provokacija djeluje preskupo, rat se može izbjeći. Ako Zapad procijeni da Moskvu može satjerati u ćošak bez posljedica, Evropa bi mogla da dobije upravo ono čega se, bar javno, najviše plaši.

Zato ključno pitanje nije da li će Rusija napasti NATO, već da li će Evropa prestati da traži scenario u kojem bi mogla da je natjera da izgleda kao agresor.