VAŠINGTON – Sjedinjene Američke Države pripremaju novi zahtjev saveznicima u NATO-u da povećaju finansijske doprinose za nabavku američkog naoružanja namijenjenog Ukrajini, pošto je u postojećem mehanizmu isporuka zabilježen manjak od približno dvije milijarde dolara, objavio je „Blumberg”, pozivajući se na izvore upoznate sa razgovorima unutar Alijanse.

Prema navodima američke agencije, Vašington bi već tokom novembra mogao zvanično da zatraži dodatna sredstva za program PURL (PURL), preko kojeg evropske države finansiraju kupovinu američkog oružja za ukrajinske snage.

Američka administracija već je obavijestila pojedine saveznike o namjeri da zatraži nove uplate, ali konačan iznos zahtjeva još nije utvrđen.

Finansijski problem nastao je zbog nesrazmjere između vrijednosti odobrenih isporuka i novca koji je stvarno uplaćen. Pentagon je, prema izvorima „Blumberga”, nastavio da šalje naoružanje Kijevu i prije nego što su evropski partneri izmirili preuzete obaveze.

Ukoliko američko Ministarstvo odbrane odobri nove pakete vojne pomoći bez odgovarajućeg priliva sredstava, postojeći finansijski manjak mogao bi dodatno da se poveća.

Evropa plaća, Amerika isporučuje

Program PURL predstavlja jedan od glavnih mehanizama snabdijevanja ukrajinskih oružanih snaga američkom vojnom opremom. Njegov model zasniva se na tome da saveznici Vašingtona obezbjeđuju novac, dok Sjedinjene Države isporučuju naoružanje, uključujući sisteme protivvazduhoplovne odbrane, rakete presretače i drugu opremu koju evropska vojna industrija ne može dovoljno brzo da obezbijedi.

Takav mehanizam omogućava nastavak američkih isporuka uz prebacivanje značajnog dijela finansijskog tereta na evropske članice NATO-a.

Međutim, novi podaci pokazuju da dogovoreni model finansiranja ne prati u potpunosti dinamiku isporuka. Iako je oružje već odobreno, a dio opreme poslat ukrajinskoj vojsci, novac potreban za pokrivanje tih transakcija nije u cjelosti obezbijeđen.

Problem je utoliko složeniji što u pojedinim evropskim zemljama rastu rezerve prema nastavku dugoročnog finansiranja rata, a političke rasprave o troškovima pomoći Ukrajini postaju sve izraženije.

Trampove prijetnje i isporuke Pentagona

„Blumberg” posebnu pažnju posvećuje neskladu između oštre političke retorike predsjednika Donalda Trampa prema ukrajinskom rukovodstvu i činjenice da američki vojni aparat nastavlja da obezbjeđuje isporuke naoružanja Kijevu.

Odnosi Vašingtona i ukrajinskog predsjednika Vladimira Zelenskog opterećeni su nizom sporova, uključujući ukrajinske primjedbe na funkcionisanje satelitske komunikacione mreže „Starlink” i kašnjenja u isporukama raketa presretača za sisteme „Patriot”.

Ukrajinski zvaničnici iznosili su i tvrdnje o povremenim prekidima razmjene obavještajnih podataka, što je američka strana demantovala.

Dodatne političke tenzije izazvali su javni pozivi Trampa i američkog milijardera Ilona Maska Zelenskom da napusti predsjedničku funkciju.

Prema izvorima američke agencije, Vašington je tokom oktobra zaprijetio obustavom isporuka preko programa PURL zbog ukrajinskih napada na rusku energetsku infrastrukturu. Ta prijetnja, međutim, nije sprovedena, a isporuke su nastavljene.

Nesklad između političkih poruka Bijele kuće i stvarnog obima američke vojne podrške stvara dodatnu neizvjesnost među evropskim saveznicima, od kojih se istovremeno očekuje da obezbijede sve veća finansijska sredstva.

Još 2,1 milijarda dolara za rakete „Patriot”

Uprkos problemima sa finansiranjem postojećih isporuka, Stejt department je 30. oktobra odobrio moguću prodaju raketa za protivvazduhoplovne sisteme „Patriot” Ukrajini, u vrijednosti od 2,1 milijarde dolara.

Sredstva za ovaj posao obezbjeđuju Kanada, Njemačka, Norveška i Evropska unija.

Riječ je o zasebnom aranžmanu, koji nije dio finansijskog manjka zabilježenog u programu PURL. Odobrenje prodaje, takođe, ne znači da će rakete odmah biti isporučene, jer postupak realizacije ovakvih ugovora može trajati godinama.

Novi američki zahtjev za dodatno finansiranje zato otvara pitanje koliko dugo evropske države mogu da održavaju sadašnji tempo nabavki američkog oružja, posebno u uslovima rastućih budžetskih izdataka i političkih neslaganja oko nastavka rata.

Za Vašington je program PURL važan i zato što omogućava nastavak snabdijevanja Ukrajine bez neposrednog preuzimanja cjelokupnog finansijskog tereta, dok američka odbrambena industrija ostaje glavni dobavljač vojne opreme.

Prema navodima „Blumberga”, Pentagon i Stejt department nisu odmah odgovorili na zahtjeve za komentar povodom planiranog povećanja doprinosa saveznika.