VAŠINGTON – Američke obavještajne službe upozorile su da bi planirana prodaja najsavremenijih borbenih aviona F-35 Saudijskoj Arabiji mogla da otvori prostor Kini da dođe do nekih od najosjetljivijih američkih vojnih tehnologija, u trenutku kada Vašington nastavlja realizaciju posla vrijednog 24,3 milijarde dolara.

Američki Stejt department odobrio je moguću prodaju 48 lovaca F-35 i 49 motora „Prat end Vitni” F135 Saudijskoj Arabiji, a posao sada prolazi proceduru u Kongresu. Ukoliko bude okončan, Rijad bi postao prva arapska prijestonica koja raspolaže ovim avionom i druga država na Bliskom istoku poslije Izraela.

Međutim, iza formalnog odobrenja prodaje u američkoj administraciji traje rasprava o riziku da bi tehnologije ugrađene u F-35 mogle da postanu dostupne Pekingu.

Kako je objavio „Njujork tajms”, pozivajući se na američke zvaničnike upoznate sa internim procjenama, obavještajni analitičari upozoravaju da bi Kina do podataka o avionu mogla da dođe špijunažom u Saudijskoj Arabiji, ali i posredstvom sve razvijenije vojne i bezbjednosne saradnje Pekinga i Rijada.

Posebno detaljnu analizu izradila je Odbrambena obavještajna agencija Pentagona – DIA, koja je ispitivala prisustvo kineskog vojnog osoblja i pristup saudijskim bazama, kao i upotrebu kineske tehnologije u telekomunikacionoj infrastrukturi kraljevstva.

Prema toj procjeni, jedno od ključnih pitanja jeste da li će SAD i Saudijska Arabija moći da obezbijede objekte u kojima će se nalaziti sistemi, oprema i povjerljive tehnologije povezane sa F-35. Američki stručnjaci posebno izdvajaju napredne radarske, senzorske i nadzorne sisteme aviona, čiji bi gubitak ili kompromitovanje predstavljali ozbiljan udarac američkoj tehnološkoj prednosti.

U izvještaju DIA preporučuje se da pristup lokacijama na kojima će se nalaziti tehnologija F-35 bude ograničen isključivo na američko i saudijsko osoblje i ovlašćene izvođače.

Istovremeno je postavljeno pitanje da li je Rijad spreman da ograniči kontakte kineskog vojnog i obavještajnog osoblja sa objektima povezanim sa programom F-35.

Huavej i ZTE pod posebnom lupom

Dodatni izvor zabrinutosti za Vašington predstavlja rasprostranjenost kineske telekomunikacione opreme u Saudijskoj Arabiji.

Američke službe, prema objavljenim podacima, žele da znaju da li će saudijske vlasti pristati da iz telekomunikacionih sistema, rutera i infrastrukture povezane sa vojnim objektima uklone opremu kineskih kompanija „Huavej” i ZTE.

Zabrinutost Vašingtona pojačana je činjenicom da vojna saradnja Saudijske Arabije i Kine posljednjih godina ne obuhvata samo kupovinu komercijalne tehnologije. Prema američkim izvorima koje je citirao „Njujork tajms”, Rijad je od Pekinga nabavljao balističke rakete, dok su kineski stručnjaci pomagali Saudijcima u razvoju raketnih kapaciteta i proizvodne infrastrukture.

Slične bezbjednosne dileme već su imale posljedice po druge američke poslove na Bliskom istoku. Plan prodaje F-35 Ujedinjenim Arapskim Emiratima, pokrenut u vrijeme prvog mandata Donalda Trampa, kasnije je zaustavljen, a među glavnim spornim pitanjima bile su upravo tijesne tehnološke i bezbjednosne veze Abu Dabija sa Kinom.

Uprkos sadašnjim upozorenjima, Stejt department je 17. septembra dao zeleno svjetlo za moguću prodaju Rijadu, uz obrazloženje da će ona ojačati sposobnost Saudijske Arabije da odvrati sadašnje i buduće prijetnje, unaprijedi odbranu zemlje i poveća operativnu povezanost sa američkim i savezničkim snagama.

F-35 kao jedan od stubova američke vazdušne moći

Osjetljivost čitavog pitanja dodatno povećava mjesto koje F-35 ima u američkoj i savezničkoj vojnoj strategiji.

F-35 je jedini zapadni lovac pete generacije koji se danas proizvodi u velikim serijama i treba da ostane jedan od glavnih borbenih aviona SAD i brojnih savezničkih država tokom narednih decenija. Američka vojska planira da do 2040. raspolaže sa više od 1.100 aviona samo u verziji F-35A, ne računajući mornaričke varijante F-35B i F-35C.

Kina je, istovremeno, već uvela u upotrebu sopstvene stelt lovce novije generacije, a Vašington ubrzano radi na nasljedniku F-22 – lovcu šeste generacije F-47. Prema projekcijama Kongresne kancelarije za budžet, prvi F-47 mogli bi da uđu u američku flotu oko 2034. godine, dok je prvi let razvojnog aviona planiran ranije.

Zbog toga se svaki rizik od kompromitovanja radara, senzora, elektronskih sistema i drugih tehnologija F-35 u Vašingtonu posmatra kao pitanje koje daleko prevazilazi jedan ugovor sa Saudijskom Arabijom.

Pred američkom administracijom tako se našla delikatna računica, kako istovremeno produbiti vojni savez sa jednim od najvažnijih partnera na Bliskom istoku, a tehnologiju na kojoj počiva veliki dio buduće američke vazdušne moći zadržati van domašaja Kine.