Rusija je uspješnim testiranjem teške interkontinentalne balističke rakete RS-28 „Sarmat” poslala poruku da ovaj sistem ulazi u završnu fazu uvođenja u borbeno dežurstvo, poslije višegodišnjeg razvoja, odlaganja i ranijih problema u ispitivanjima.

Komandant ruskih Strateških raketnih snaga Sergej Karakajev izvijestio je predsjednika Vladimira Putina da su zadaci probnog lansiranja ispunjeni, dok je ruski lider najavio da bi prvi puk opremljen „Sarmatom” trebalo da bude raspoređen do kraja godine. Prema saopštenju Kremlja, riječ je o sistemu koji treba da pojača kopneni dio ruske nuklearne trijade i postepeno zamijeni sovjetsku R-36M2 „vojvodu”, na Zapadu poznatu pod oznakom SS-18.

U Moskvi je „Sarmat” predstavljen kao najmoćniji raketni sistem u ruskom arsenalu i kao oružje sposobno da probije postojeću i buduću protivraketnu odbranu. Putin je naveo da domet rakete, prema ruskim tvrdnjama, premašuje 35.000 kilometara, dok zapadni analitičari upozoravaju da dio deklarisanih karakteristika nije moguće nezavisno potvrditi. Specijalizovani centar CSIS navodi da je riječ o teškoj, silosnoj raketi na tečno gorivo, projektovanoj za veliku nosivost i različite konfiguracije bojevih blokova.

Politička težina ovog testa prevazilazi sam tehnički rezultat. Moskva nastoji da pokaže da njena sposobnost strateškog odvraćanja ostaje očuvana i u uslovima razvoja novih sistema protivraketne odbrane. U ruskom tumačenju, „Sarmat” nije predstavljen kao oružje za vođenje rata, već kao garancija da bi svaki pokušaj strateškog napada na Rusiju imao neprihvatljivu cijenu za napadača.

Upravo zato je poruka testa prije svega upućena Vašingtonu. Rusija želi da pokaže da se njena sposobnost uzvratnog udara ne može pouzdano eliminisati ni prvim udarom, ni osloncem na protivraketni štit. U vojnoj logici Moskve, „Sarmat” je zato više od nove rakete: on je instrument pritiska u razgovorima o budućoj ravnoteži snaga.

Zapadni izvori, međutim, podsjećaju da program nije tekao bez problema. Rojters je 2024. godine, pozivajući se na satelitske snimke i procjene stručnjaka, pisao da je jedno ispitivanje najvjerovatnije završeno neuspjehom na poligonu Pleseck. Zbog toga se i sada kao ključno pitanje postavlja ne samo da li je lansiranje uspjelo, već koliko brzo ruska industrija može serijski da proizvede i rasporedi novi sistem.

Sjedinjene Države se u kopnenom dijelu nuklearne trijade i dalje oslanjaju na LGM-30G „Minuteman III”, sistem koji je u upotrebi duže od pola vijeka. Vašington razvija njegovu zamjenu, LGM-35A „Sentinel”, ali taj program prate rast troškova, tehnološki izazovi i odlaganja. Američka Kancelarija za vladinu odgovornost navela je u februaru da modernizacija interkontinentalnih raketa nosi „kritične rizike”, dok je Kongresna istraživačka služba zabilježila da su troškovi programa „Sentinel” premašili početne procjene.

Zbog toga će test „Sarmata” u Vašingtonu biti pročitan i kao dodatni pritisak na američku nuklearnu modernizaciju. Ako Rusija do kraja 2026. zaista uvede prvi puk sa novim sistemom, američka strana moraće da ubrza ne samo zamjenu zastarjelih raketa, već i raspravu o protivraketnoj odbrani, svemirskim senzorima i komandno-komunikacionoj infrastrukturi.

Za Moskvu je, međutim, politički efekat već postignut. Putin je poslije testa čestitao vojsci, inženjerima i odbrambenoj industriji, predstavljajući „Sarmat” kao dokaz da Rusija može da održi stratešku ravnotežu sa SAD. Za Zapad ostaju dvije nepoznanice: koliko je ruski sistem zaista blizu punog operativnog rasporeda i u kojoj mjeri su njegove najambicioznije karakteristike potvrđene van zvaničnih saopštenja Moskve.

Najvažnija posljedica testa nije u jednom lansiranju, već u činjenici da se trka u strateškom naoružanju nastavlja bez stabilnog okvira kontrole. Poslije slabljenja i isteka više sporazuma o nuklearnom naoružanju, Moskva i Vašington sve češće pokazuju snagu modernizacijom arsenala, a sve manje provjerljivim mehanizmima ograničenja. „Sarmat” je u tom poretku simbol nove faze: manje povjerenja, više troškova i još veći oslonac na nuklearno odvraćanje kao posljednju liniju globalne ravnoteže.