VAŠINGTON – Američki kongresmen Ed Kejs izjavio je na saslušanju u Kongresu da su Sjedinjene Američke Države, od početka sukoba sa Iranom 28. februara, izgubile oko 39 letjelica, pozivajući se na izvještaj vojnog portala „The War Zone”. Kejs je to rekao tokom ispitivanja finansijskog zvaničnika Pentagona Džulsa V. Hersta Trećeg, tražeći objašnjenje o obimu materijalnih gubitaka i troškovima njihove nadoknade. Pentagon, međutim, nije zvanično potvrdio navedenu brojku.

Kejs je pitao da li je Ministarstvo odbrane SAD izračunalo „troškove zadržavanja svih tih aviona”, odnosno koliko bi koštala zamjena ili obnova izgubljenih i oštećenih kapaciteta. Prema navodima koje je iznio, osim 39 uništenih letjelica, još deset ih je pretrpjelo različite nivoe oštećenja.

Američki mediji navode da su u Kongresu posljednjih dana sve glasniji zahtjevi da Pentagon dostavi potpuniji izvještaj o finansijskoj cijeni rata, gubicima u tehnici i stanju zaliha municije. „Vašington post” je objavio da su pojedini članovi Kongresa, i iz redova republikanaca i demokrata, kritikovali administraciju zbog nedovoljno jasne procjene troškova i strategije za okončanje sukoba sa Teheranom. Prema istom izvoru, dosadašnji troškovi operacije premašili su 29 milijardi dolara, bez uračunate štete na američkim bazama i infrastrukturi.

Jedan od najozbiljnijih incidenata dogodio se početkom aprila, kada je američki lovac-bombarder F-15E „strajk igl” oboren iznad Irana. Oba člana posade su se katapultirala, a njihovo spasavanje pokrenulo je veliku borbenu operaciju. Prema navodima časopisa „Air & Space Forces Magazine”, u istom periodu izgubljen je i jurišni avion A-10, dok je najmanje jedan spasilački helikopter pogođen iranskom vatrom, ali je uspio da sleti.

Posebnu pažnju izazvao je i napad na vazduhoplovnu bazu Princ Sultan u Saudijskoj Arabiji, gdje je u iranskom raketnom i dron napadu krajem marta oštećen, a prema pojedinim izvještajima i faktički izgubljen, američki avion E-3 „sentri”, sistem za vazdušno osmatranje i kontrolu poznat kao AVAKS. Taj tip letjelice predstavlja jedan od ključnih elemenata američkog vazdušnog komandovanja, jer omogućava praćenje ciljeva i koordinaciju operacija na velikoj udaljenosti.

Oštećenje ili gubitak E-3 dodatno je otežalo položaj američkog vazduhoplovstva, jer je riječ o staroj i već ograničenoj floti. Američko vazduhoplovstvo već duže vrijeme planira zamjenu tih aviona sistemima E-7 „veddžtejl”, ali je taj program tek u fazi postepenog uvođenja, što znači da se gubici u ovoj kategoriji ne mogu brzo nadomjestiti.

Prema dostupnim izvještajima, najveći dio američkih gubitaka u vazduhu odnosi se na bespilotne letjelice MQ-9 „riper”, koje su korišćene u misijama duboko u iranskom vazdušnom prostoru, tamo gdje je rizik za letjelice sa posadom bio procijenjen kao previsok. U američkim vojnim krugovima sve češće se ukazuje da ni takvi sistemi nisu potrošna roba, jer je riječ o skupim platformama čija proizvodnja i zamjena traju dugo.

Pored gubitaka u letjelicama, jedan od glavnih problema za Vašington ostaje ubrzano trošenje visokoprecizne municije i raketa velikog dometa. Upravo je smanjenje zaliha takvog naoružanja, prema ocjenama vojnih analitičara, primoralo američke i izraelske snage da u pojedinim operacijama djeluju bliže iranskom vazdušnom prostoru ili unutar njega, koristeći jeftinije, ali rizičnije tipove municije.

Američki zvaničnici istovremeno tvrde da su snage SAD zadržale visok nivo vazdušne nadmoći nad velikim djelovima Irana. Ipak, dosadašnji tok sukoba pokazao je da iranske snage, posebno kombinacijom raketa, dronova i protivvazduhoplovnih sistema, mogu da nanesu značajnu štetu američkoj infrastrukturi i vazduhoplovnim kapacitetima širom Bliskog istoka.

Zbog toga se u Vašingtonu rasprava sve više pomjera sa pitanja pojedinačnih gubitaka na širu procjenu dugoročne cijene rata: koliko će vremena biti potrebno da se obnove zalihe municije, zamijene izgubljene letjelice i vrati puna operativna sposobnost jedinica koje su uključene u operacije protiv Irana.