TEHERAN – Iranski Korpus čuvara islamske revolucije saopštio je 13. novembra da su njegove vazduhoplovne snage izvele napad na američki radarski sistem za rano upozoravanje u Bahreinu, tvrdeći da je postrojenje uništeno. Američka Centralna komanda (CENTKOM) demantovala je ove navode, potvrdivši da su prema Bahreinu upućene dvije iranske bespilotne letjelice, ali da su obje presretnute i oborene.

Prema saopštenju Revolucionarne garde, koje su prenijeli iranski državni mediji, operacija je izvedena kao odgovor na američki vazdušni napad na telekomunikacioni toranj u gradu Sirik, u južnoj iranskoj provinciji Hormozgan, 12. novembra.

„Pripadnici vazduhoplovnih snaga Korpusa čuvara islamske revolucije gađali su i uništili radar za rano upozoravanje američkih snaga na ostrvu Bahrein, kao odgovor na neprijateljsku vazdušnu agresiju na telekomunikacioni toranj u Siriku”, navedeno je u saopštenju iranske vojne formacije.

Revolucionarna garda upozorila je Vašington da će svaki novi napad na iransku teritoriju izazvati odgovor, naglašavajući da su njene snage spremne da djeluju bez geografskih ograničenja.

„Ovo predstavlja ozbiljno upozorenje neprijatelju da okonča vazdušne provokacije i krijumčarenje nafte u Ormuskom moreuzu. Ukoliko se napadi ponove, vazduhoplovne snage Revolucionarne garde spremne su da odgovore bez geografskih ograničenja”, poručeno je iz Teherana.

Američka Centralna komanda, međutim, saopštila je da iranski napad nije nanio nikakvu štetu.

„Korpus čuvara islamske revolucije lansirao je dvije jednosmjerne udarne bespilotne letjelice prema Bahreinu i obje su oborile američke snage. Nije bilo povrijeđenih niti materijalne štete”, navedeno je u saopštenju CENTKOM-a.

Nezavisna potvrda uništenja američkog radara nije objavljena.

Radarski sistemi među glavnim metama iranskih napada

Novi incident predstavlja nastavak vojnog sukoba koji je započeo 28. februara američkim i izraelskim napadima na Iran, nakon čega je Teheran odgovorio raketnim i bespilotnim udarima na američka vojna postrojenja i druge ciljeve širom Bliskog istoka.

Među posebno važnim metama iranskih snaga našli su se radarski sistemi koji predstavljaju osnovu američke protivvazdušne i protivraketne odbrane u regionu.

U dosadašnjim borbama iranske snage gađale su više radarskih postrojenja, uključujući sisteme AN/FPS-132 i AN/TPJ-2, koji se koriste za otkrivanje i praćenje balističkih raketa na velikim udaljenostima. Prema procjenama iz vojnih izvora, vrijednost pojedinih sistema mjeri se stotinama miliona dolara, dok ukupna vrijednost radarske infrastrukture za koju se tvrdi da je uništena ili oštećena dostiže više milijardi dolara.

Poseban značaj ima radar AN/FPS-132 u Kataru, jedan od najvažnijih američkih sistema za rano upozoravanje raspoređenih izvan teritorije Sjedinjenih Američkih Država. U izvještajima o prethodnim napadima pominjani su i radari AN/TPJ-2 u Jordanu i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, kao i sistemi AN/FPS-117 u Saudijskoj Arabiji.

Iako su iranski izvori saopštavali da je više ovih postrojenja uništeno, potpun obim gubitaka i operativno stanje svakog pojedinačnog sistema nisu nezavisno potvrđeni.

U vojnom smislu, oštećenje radara za rano upozoravanje ima posljedice koje prevazilaze materijalnu vrijednost samog postrojenja. Ovi sistemi omogućavaju otkrivanje lansiranja raketa, praćenje njihovih putanja i pravovremeno aktiviranje protivraketne odbrane. Njihov gubitak može da smanji vrijeme raspoloživo za reagovanje i poveća zavisnost od drugih izvora radarskih podataka, uključujući sisteme na ratnim brodovima i radarske stanice u susjednim državama.

Zbog toga su radarska postrojenja postala jedan od prioritetnih ciljeva iranske strategije usmjerene na slabljenje američkog vojnog prisustva u Persijskom zalivu.

Fotografije otkrile razmjere oštećenja američkih baza

Ozbiljnost posljedica iranskih napada potvrđena je i u septembru, kada je američka televizijska mreža Si-Bi-Es njuz objavila fotografije oštećenih vojnih objekata u Saudijskoj Arabiji i Kuvajtu.

Snimke su novinarima dostavili pripadnici američkih oružanih snaga, koji su zatražili anonimnost zbog ograničenja u komunikaciji sa medijima.

Na fotografijama su prikazane teško oštećene zgrade, vojna vozila, smještajni objekti i avioni, uključujući avion za radarsko osmatranje E-3 „sentri” u vazduhoplovnoj bazi Princ Sultan u Saudijskoj Arabiji, čiji je zadnji dio trupa pretrpio razorna oštećenja.

Američki vojnici koji su dostavili fotografije izrazili su nezadovoljstvo stepenom zaštite vojnih postrojenja i načinom na koji je javnost obavještavana o posljedicama iranskih udara.

„Ovo je ogromna šteta nanesena našim bazama, o kojoj američka javnost nije obaviještena. Stojimo zatvorenih očiju i primamo udarce u lice”, izjavio je jedan od američkih vojnika za Si-Bi-Es.

Drugi pripadnici američkih snaga takođe su upozoravali na ranjivost vojne infrastrukture pred napadima iranskih raketa i bespilotnih letjelica.

O razmjerama posljedica svjedoče i nalazi američkog vojnog nadzora, prema kojima su tokom sukoba oštećene ili uništene stotine objekata i infrastrukturnih cjelina u američkim bazama na Bliskom istoku.

Novi rizik od širenja sukoba

Bahrein ima poseban strateški značaj za američke oružane snage jer se u toj državi nalazi sjedište Pete flote Ratne mornarice SAD, zadužene za operacije u Persijskom zalivu, Arapskom moru i okolnim pomorskim pravcima.

Istovremeno, Ormuski moreuz, kroz koji prolazi značajan dio svjetske trgovine naftom i tečnim prirodnim gasom, ostaje jedno od glavnih žarišta američko-iranskog sukoba.

Iran je tokom prethodnih mjeseci nastojao da ograniči pomorski saobraćaj kroz ovaj prolaz, dok su Sjedinjene Američke Države uvele pomorsku blokadu iranskih luka.

Poslije neuspjeha dosadašnjih pokušaja diplomatskog rješavanja sukoba, novi napad pokazuje da opasnost od obnavljanja intenzivnijih vojnih operacija nije otklonjena.

Teheran nastoji da napadima na američku vojnu infrastrukturu pokaže da može da ugrozi ključne elemente američkog vojnog prisustva u regionu, dok Vašington insistira na tome da njegovi odbrambeni sistemi nastavljaju da uspješno presreću iranske napade.

Suprotstavljene tvrdnje o ishodu posljednjeg incidenta u Bahreinu još jednom su pokazale koliko je teško nezavisno utvrditi razmjere vojnih gubitaka u sukobu koji već više od osam mjeseci ugrožava bezbjednost čitavog Persijskog zaliva.