BRISEL – Sjevernoatlantska alijansa suočava se sa nedostatkom od približno sedam milijardi evra u finansiranju vojne pomoći Ukrajini za 2026. godinu, a među najvećim donatorima sve su izraženiji znaci zamora zbog kontinuiranog izdvajanja sredstava za Kijev, objavio je „Politiko”, pozivajući se na trojicu diplomata NATO-a.

Prema navodima tog lista, 32 zemlje članice Alijanse u julu su se dogovorile da Ukrajini tokom 2026. obezbijede vojnu pomoć u vrijednosti od 70 milijardi evra, uz obavezu da isti iznos bude izdvojen i naredne godine. Međutim, manje od dva mjeseca prije isteka godine, oko deset odsto predviđenih sredstava još nije obezbijeđeno.

Razlozi zbog kojih je nastao finansijski manjak nisu u potpunosti razjašnjeni, ali diplomate ukazuju na sve veće opterećenje država koje su do sada snosile najveći dio troškova vojne podrške Ukrajini.

Jedan od sagovornika „Politika” priznao je da među najvećim donatorima postoji „izvjestan zamor”, posebno u zemljama koje su u više navrata finansirale velike pakete vojne pomoći.

Zimske potrebe Kijeva pod znakom pitanja

Nedostatak novca mogao bi neposredno da se odrazi na sposobnost Ukrajine da obezbijedi nove količine naoružanja i vojne opreme, prije svega sredstava protivvazdušne odbrane, neophodnih za suprotstavljanje ruskim raketama i bespilotnim letjelicama.

Ukrajinske vlasti već duže vrijeme traže dodatne sisteme protivvazdušne odbrane i rakete za postojeće sisteme, upozoravajući da su energetska infrastruktura i drugi strateški objekti izloženi napadima.

Prema pisanju „Politika”, novonastali manjak predstavlja ozbiljan problem za saveznike jer se ne postavlja samo pitanje ispunjavanja ranije preuzetih finansijskih obaveza već i mogućnosti da Ukrajina blagovremeno nabavi opremu potrebnu tokom zimskih mjeseci.

Finansijski cilj za ovu godinu obuhvata bilateralne doprinose savezničkih država, kao i 30 milijardi evra iz kredita Evropske unije Ukrajini, čija ukupna vrijednost iznosi 90 milijardi evra.

Predstavnici Alijanse trebalo bi da 17. novembra razmotre stanje finansiranja i mogućnosti obezbjeđivanja preostalih sredstava.

Diplomatski izvori ne isključuju nova obećanja pojedinih država, ali upozoravaju da bi dogovoreni godišnji cilj mogao ostati neispunjen.

U NATO-u, međutim, ističu da saveznici nastavljaju da pružaju ključnu vojnu podršku Ukrajini i da rade na obezbjeđivanju sredstava za njene neposredne i dugoročne potrebe.

Obećani avioni još u remontnim pogonima

Problemi sa finansiranjem otvaraju i šire pitanje razlike između vojne pomoći koju zapadne zemlje najavljuju i opreme koja zaista stiže do ukrajinskih oružanih snaga.

Jedan od najupečatljivijih primjera predstavljaju višegodišnja kašnjenja u isporukama američkih borbenih aviona F-16, koje su pojedine evropske države obećale Kijevu.

Norveška je još u avgustu 2023. najavila predaju šest aviona F-16 Ukrajini, ali oni, prema izvještajima norveškog javnog servisa NRK iz aprila ove godine, nisu bili operativno dostupni ukrajinskom ratnom vazduhoplovstvu.

Dva aviona, prethodno korišćena za obuku ukrajinskih pilota u Danskoj, nalazila su se na remontu u Belgiji, dok su preostala četiri prebačena u djelovima, pošto nisu bila sposobna za samostalan let.

Norveški ministar odbrane Tore Sandvik potvrdio je da se letjelice nalaze u belgijskim pogonima kompanije „Sabena”, gdje se obavljaju pripreme za njihovo osposobljavanje.

Slični problemi prate i belgijski program vojne pomoći. Brisel je ranije obećao isporuku 30 aviona F-16 do 2028. godine, ali je realizacija tog plana odložena zbog kašnjenja u nabavci novih aviona F-35, nedostatka rezervnih djelova i problema sa pripremom letjelica.

Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski krajem septembra saopštio je da je postignut dogovor o isporuci prva tri belgijska aviona do kraja 2026. godine.

Problemi se, međutim, ne završavaju na isporukama. Prema izvještajima zapadnih vojnih analitičara, remont i održavanje aviona F-16 koji se već koriste u Ukrajini traju znatno duže od uobičajenih rokova, što dodatno ograničava raspoloživost letjelica.

Raste pritisak na najveće donatore

Finansijski manjak od sedam milijardi evra ukazuje na sve veći raskorak između dogovorenog obima podrške i sposobnosti saveznika da obezbijede potrebna sredstva u predviđenim rokovima.

Iako NATO nastavlja da ističe opredjeljenje za dugoročnu vojnu pomoć Ukrajini, činjenica da dio već dogovorenog novca nije obezbijeđen otvara pitanje raspodjele tereta između članica i održivosti sadašnjeg modela finansiranja.

Posebno je značajno što je za 2027. godinu predviđen isti iznos od 70 milijardi evra, pa bi eventualno neispunjavanje ovogodišnjeg plana moglo dodatno da oteža predstojeće razgovore o finansijskim obavezama država članica.

Sastanak predstavnika NATO-a 17. novembra zato će biti važan pokazatelj spremnosti saveznika da preuzmu nove obaveze i pokriju postojeći nedostatak, dok Kijev nastoji da obezbijedi dodatno naoružanje i municiju prije najtežeg dijela zime.