Na praznik Svih svetih, u nedjelju 15. juna, molitveno je obilježena osamdeseta godišnjica stradanja velikog narodnog zbjega, koji se nakon završetka Drugog svjetskog rata, uputio od Vezirovog mosta u Podgorici do Zidanog mosta u Sloveniji. Taj zbjeg, sačinjen od ostataka kraljevske vojske, sveštenstva i preko 20.000 civila, uglavnom žena, djece i staraca, završio se tragično — masovnim pogubljenjima od strane komunističke vlasti Jugoslavije.

U Hramu Svetih Kirila i Metodija u Ljubljani služena je Sveta arhijerejska liturgija kojom je načalstvovao Njegovo visokopreosveštenstvo mitropolit crnogorsko-primorski g. Joanikije, uz sasluženje mitropolita budimljansko-nikšićkog g. Metodija, episkopa pakračko-slavonskog g. Jovana, episkopa buenosajreskog i južno-centralnoameričkog g. Kirila, administratora Mitropolije zagrebačko-ljubljanske, kao i više sveštenika i monaha iz različitih eparhija Srpske pravoslavne crkve.

U svojoj besjedi, mitropolit Joanikije je podsjetio da su žrtve zbjega ubijene „na zvjerski način, bez suda i presude, lišene groba i dostojnog pomena“, te da su među njima bili i nevini ljudi, stradali isključivo zbog svoje vjere, pripadnosti Crkvi ili antikomunističkih uvjerenja. Iako je njihovo stradanje decenijama bilo prećutkivano, kako je rekao, „Bog ih nije zaboravio, ni njih, ni njihovu žrtvu“.

„Vršeći ovaj pomen, ne prizivamo nove bratske sukobe i osvetu, ne dao Bog, nego prizivamo mir dušama pobijenih i oproštaj i njima i onima koji su ih pobili. Vjerujemo da su se oni pred Bogom već izmirili. Ako je tako na nebu, neka tako bude i ovdje među nama“, poručio je mitropolit Joanikije.

Molitvenom sabranju u Ljubljani prisustvovali su najviši zvaničnici iz Crne Gore: predsjednik Skupštine Andrija Mandić, potpredsjednik Vlade Budimir Aleksić, ministar Slaven Radunović, kao i više narodnih poslanika. Liturgiju je direktno prenosila RTV Slovenija.

Obilježavanje godišnjice nastavljeno je u Kamniškoj Bistrici, kod Spomen-kapele posvećene Svetom sveštenomučeniku Joanikiju i sa njim postradalim mučenicima. Tu je služen parastos nad mjestom na kojem se, u jednoj od masovnih grobnica, nalaze ostaci više od 3.500 žrtava iz Crne Gore. Ime većine njih, do danas, nije poznato.

U Kamniškoj Bistrici okupili su se i potomci žrtava, kao i brojni vjernici. Svake godine ovu posjetu organizuje udruženje „Otkrićemo istinu – Dušan Niklanović“ iz Budve, koje više od decenije istražuje sudbinu stradalih. Oni su upravo na ovom mjestu podigli spomen-kapelu, koju su 13. juna 2015. osveštali blaženopočivši mitropolit Amfilohije i sadašnji patrijarh srpski g. Porfirije, tada zagrebačko-ljubljanski mitropolit.

Mitropolit Joanikije je izrazio posebnu zahvalnost slovenačkom narodu i profesoru dr Mitji Ferencu, koji je posvetio život otkrivanju i dokumentovanju masovnih grobnica iz perioda komunističkog terora. Do sada je u Sloveniji identifikovano preko 600 takvih lokacija, u kojima počivaju hiljade nevinih žrtava, među kojima i brojni pravoslavni Srbi.

Obilježavanje godišnjice započelo je veče ranije, 14. juna, predstavljanjem dvije knjige koje dokumentuju tragični put zbjega od Podgorice do Zidanog mosta. Centralna manifestacija 15. juna održana je u organizaciji Mitropolije zagrebačko-ljubljanske i Crkvene opštine Ljubljana.

Podsjetimo, prvi parastos ovim mučenicima služen je 2006. godine, takođe u Kamniškoj Bistrici, u prisustvu mitropolita Amfilohija i tadašnjeg episkopa Joanikija. Od tada, ovaj spomen je postao neraskidivi dio kulture sjećanja i duhovne obaveze naše Crkve i naroda.