Platforma koju je Nova srpska demokratija pompezno nazvala „Novi srpski odgovor za novo vrijeme” nije nikakav odgovor. To je politički alibi za produžavanje jednog neprincipijelnog kompromisa u kojem srpski narod treba da ustupa suštinska prava, dok mu se kao istorijski uspjeh prikazuje činjenica da su pojedini stranački kadrovi dobili kabinete, službene automobile i mjesta za stolom za kojim se najčešće izdaju srpski interesi.
Najnovija objava Jovana Jola Vučurovića pokušaj je da se nedostatak rezultata prekrije krupnim riječima o Evropi, ujedinjenju, miru, dostojanstvu, zapošljavanju i strpljenju. Kada se te riječi oslobode stranačke ambalaže Nove srpske demokratije, ostaje politika koja Srbima poručuje da još malo sačekaju, još jednom prećute i još duže vjeruju da će ono što predstavnici NSD-a nisu uspjeli da izbore u Podgorici jednoga dana, nekim čudom, stići iz Brisela.
Najprije treba raščistiti tvrdnju da će srpski političari u Crnoj Gori uvesti tu državu u Evropsku uniju i tako ostvariti cilj Srba u Srbiji i Republici Srpskoj, omogućavajući im da ponovo budu zajedno. Evropska unija nije nacionalna država, niti mehanizam srpskog ujedinjenja. U nju pristupaju države, svaka pod sopstvenim uslovima, sa sopstvenim institucijama, granicama i spoljnom politikom. Republika Srpska nije samostalan kandidat, već entitet unutar Bosne i Hercegovine, dok Srbija vodi svoj zaseban pristupni proces.
Zato ulazak Crne Gore u EU, sam po sebi, neće nacionalno, politički niti institucionalno ujediniti Srbe. On može olakšati kretanje ljudi i kapitala, ali ne može zamijeniti srpsku nacionalnu politiku. Predstavljati evropsku integraciju Crne Gore kao oblik ponovnog ujedinjenja Srba znači ili ne razumjeti prirodu Evropske unije ili svjesno prodavati političku maglu.
Još je problematičnije što NSD govori o evropskom putu kao navodnom nacionalnom podvigu, a da prije tog puta nije riješeno osnovno pitanje položaja srpskog jezika. Prema popisu, srpski je kao maternji navelo 43,18 odsto stanovnika Crne Gore, a kao jezik kojim uobičajeno govori 43,52 odsto građana. To je više od udjela crnogorskog jezika. Ipak, Ustav Crne Gore propisuje da je službeni jezik crnogorski, dok su srpski, bosanski, albanski i hrvatski samo u službenoj upotrebi.
Dakle, jezik kojim govori najveći broj stanovnika nije službeni jezik države i to je pitanje ustavne hijerarhije. Isti taj ustav kao državnu zastavu priznaje crvenu zastavu sa grbom i zlatnim obrubom, dok srpska narodna trobojka, uprkos svim obećanjima, nije vraćena u institucionalni poredak.
Evropska unija trenutno ima 24 službena jezika, a pravila o njihovoj upotrebi utvrđuje Savjet EU jednoglasno. Istorijski gledano, proširenja su donosila i nove službene jezike, ali iz toga ne proizlazi da bi svi jezici koji su u nekoj državi u službenoj upotrebi automatski dobili isti status u Uniji.
Ako Crna Gora pristupi EU sa sadašnjim ustavnim rješenjem, njeni predstavnici će u Brisel stići iz države u kojoj je crnogorski jedini službeni jezik, dok je srpski zadržan u nižoj ustavnoj kategoriji. NSD, prema tome, hrli da evropsku integraciju predstavi kao srpski uspjeh, iako nije obezbijedila da jezik većine bude ravnopravan ni u samoj Crnoj Gori. Ako je to taj novi srpski odgovor, onda ne znam šta je pristanak da se staro poniženje ovjeri u novom političkom pakovanju.
Ništa ubjedljivija nije ni socijalna priča o dobrim platama, automobilima, stanovima i novim prilikama. Opšti ekonomski pokazatelji ne dokazuju da su Srbi prestali da budu diskriminisani, niti da su dobili poslove koji odgovaraju njihovom brojnom udjelu, stručnosti i obrazovanju. Prema Monstatu, prosječna stopa nezaposlenosti u 2025. godini iznosila je 10,7 odsto. Zavod za zapošljavanje je za april iste godine navodio registrovanu stopu od 9,91 odsto kao istorijski minimum, ali je riječ o različitim metodologijama koje ništa ne govore o nacionalnoj strukturi, kvalitetu radnih mjesta i visini zarada.
Vučurović bi, umjesto reklamnog nabrajanja automobila i stambenih kredita, morao da objavi precizne podatke. Koliko je građana srpske nacionalnosti zaposleno otkako je NSD ušla u vlast? U kojim institucijama? Na kojim položajima? Koliko ih je u rukovodećem kadru, policiji, pravosuđu, diplomatiji, bezbjednosnom sektoru, prosvjeti i državnim preduzećima? Kolike su im zarade? Koliko ih je zaposleno na neodređeno, a koliko preko privremenih ugovora i partijskih kvota?
Vlada objavljuje zbirne preglede broja zaposlenih u javnoj upravi, ali Vučurović uz svoje tvrdnje nije ponudio nijednu provjerljivu tabelu o nacionalnoj strukturi, radnim mjestima i platama ljudi na koje se poziva. Bez tih podataka, zapošljavanje Srba ostaje stranačka parola. Ne zna se da li su dobili mjesta na kojima se donose odluke ili poslove koje su drugi napustili pošto su se već rasporedili u vrhovima sistema. Ne zna se da li je ispravljena sistemska nepravda ili je napravljena mreža partijski zavisnih zaposlenih čija egzistencija služi kao sredstvo političke discipline.
Dostojanstvo jednog naroda ne mjeri se brojem stranačkih zaposlenja. Ono se mjeri pravom da se taj narod slobodno imenuje, da njegov jezik ima položaj koji odgovara stvarnosti, da njegovi simboli ne budu prognani iz institucija i da njegova istorija ne bude predstavljena kao okupatorska, a to Vučurović prećutkuje i to me ne iznenađuje.
Vučurović kaže da se za srpski jezik, zastavu i druga pitanja treba boriti iznutra, smireno, odgovorno i u saradnji sa drugima. Srpski narod u Crnoj Gori već godinama sluša istu formulu, treba biti strpljiv, nije trenutak, treba sačuvati stabilnost. Samo da se ne ugrozi evropski put Jola Vučurovića, jer mu partneri u vlasti još nisu spremni, pa će on, onako bistar, djelovati postepeno, sa strpljenjem bez roka i odustajanjem na rate.
Niko razuman ne traži nepromišljenost i sukobe, ali politička odgovornost podrazumijeva ciljeve, uslove i crvene linije. NSD mora da kaže šta će učiniti ako srpski jezik ne postane službeni prije ulaska Crne Gore u EU. Šta će učiniti ako trobojka ostane izvan institucionalnog poretka? Šta je pitanje zbog kojeg je spremna da napusti vlast? Postoji li uopšte takvo pitanje ili je opstanak na funkcijama već proglašen najvišim nacionalnim interesom?
Vučurović tvrdi da Srbi moraju biti za stolom, tamo gdje se donose odluke. Ali nije dovoljno sjedjeti za stolom. Važno je šta se za tim stolom spriječilo, šta je promijenjeno i šta je potpisano. Crna Gora je glasala za rezoluciju Generalne skupštine UN o Srebrenici. Ta rezolucija formalno ne proglašava srpski narod genocidnim, ali je u velikom dijelu srpske javnosti s razlogom doživljena kao politički selektivan akt koji otvara prostor za kolektivnu stigmatizaciju. Crna Gora je bila među 84 države koje su glasale za, a Joleva NSD je poslije toga ostala u vlasti i nastavila da objašnjava Srbima zašto moraju da budu strpljivi.
U parlamentu u kojem NSD čini dio vlasti usvojene su i izmjene Zakona o statusu potomaka dinastije Petrović Njegoš, a u zakonu je preživjela formulacija o nasilnoj aneksiji i okupaciji države Crne Gore iz 1918. godine od strane srpske vojske. Prema tome, Srbi jesu u institucijama, ali institucije i dalje usvajaju akte u kojima se ujedinjenje Crne Gore i Srbije opisuje jezikom političke i istorijske optužnice. Srbi zaista jesu za stolom, ali se za tim stolom donose odluke koje ne odražavaju njihovo istorijsko pamćenje i nacionalno dostojanstvo.
Zato priča o neophodnosti ostanka kadrova NSD-a na funkcijama istovremeno izaziva i podsmijeh i mučninu. Ispada da su ministarska mjesta, upravni odbori i kabineti postali jedina brana nestanku srpskog naroda. Kao da Srba nije bilo prije tih funkcija i kao da su svoj identitet dobili tek kada je nekoliko stranačkih prvaka ušlo u vlast.
Srbi nisu nestali ni za vrijeme režima Mila Đukanovića, kada su bili gotovo potpuno istisnuti iz sistema. Tada su, barem, znali sa kakvom se politikom suočavaju. Bili su složniji, prepoznavali su pritisak i nisu ga nazivali kompromisom. Danas im se politička nemoć prodaje kao mudrost, a odsustvo rezultata kao državnička zrelost.
I rečenica da Crna Gora pripada svima predstavlja prazno opšte mjesto. Srbi to ne moraju da uče od Vučurovića. Oni su vjekovima ugrađeni u istoriju, duhovnost i državotvornu tradiciju Crne Gore. Upravo su oni bili dovedeni u položaj da u sopstvenoj zemlji dokazuju da nisu došljaci, da njihov jezik nije tuđ i da njihova trobojka nije neprijateljsko znamenje.
Svi drugi narodi u Crnoj Gori ostvaruju pravo da svoje nacionalne interese jasno formulišu i politički uslovljavaju. Samo se Srbima poručuje da još čekaju, da ne talasaju i da vjeruju kako će im Brisel jednoga dana pokloniti ono što njihovi predstavnici nisu izborili u Podgorici.
Podjednako je neprimjereno Srbima neprestano slati poruke o miru, kao da su oni ti koji su mir ugrožavali. Srpski narod je godinama trpio institucionalne pritiske, diskriminaciju, udare na Srpsku pravoslavnu crkvu, jezik i identitet. Odgovorio je masovno, istrajno i mirno. Zato nikome iz NSD-a nije potrebno da danas tom narodu drži lekcije o uzdržanosti.
Na kraju, Vučurović kaže da Srbi ne dolaze odnekud sa strane, već da pripadaju korijenima Crne Gore. To je tačno, ali način na koji je formulisano ostavlja prostor za staru konstrukciju prema kojoj su Srbi u Crnoj Gori neka posebna, lokalizovana nacionalna pojava, odvojena od srpskog naroda u cjelini. Korijen Srbina u Crnoj Gori nije u referendumskom datumu 21. maju 2006. godine, niti je srpski identitet proizvod savremene crnogorske državnosti. Srbin u Podgorici, Beranama ili Pljevljima pripada istom narodu kao Srbin prognan iz Knina, Srbin koji je ostao u Prizrenu, Srbin u Beogradu, Vranju ili Banjaluci. Državne granice mogu da odrede državljanstvo i institucionalni poredak, ali ne mogu da prepravljaju nacionalno pamćenje i osjećanje pripadnosti.
„Novi srpski odgovor” zato nije nov. To je stara politika čekanja, povlačenja i prilagođavanja, sada ukrašena evropskim parolama i socijalnim reklamama. Njen cilj nije da objasni šta je NSD postigla, već da opravda zašto nije postigla ono što je obećavala. Jovan Vučurović bi morao da razumije da se pitanjima srpskog identiteta, istorije i nacionalnih prava ne pristupa površnim stranačkim pamfletom. Za to su potrebni rezultati, brojke, rokovi i politička hrabrost.
Srbima svrake nisu popile pamet. Niti ih je fascinirala činjenica da su nekadašnji borci za nacionalna prava postali glasnogovornici beskonačnog strpljenja i čuvari sopstvenih funkcija.
Komentari (0)