Građani Srbije će i poslije 1. novembra moći da putuju u Crnu Goru bez vize, ali će dužina njihovog boravka i dalje zavisiti od toga da li su državnu granicu prešli sa ličnom kartom ili pasošem. Prema novoj uredbi Vlade Crne Gore, državljani Srbije sa važećom ličnom kartom mogu da borave u toj zemlji najduže 30 dana, dok im pasoš omogućava bezvizni boravak do 90 dana.

Takvo rješenje, koje je postojalo i u dosadašnjim propisima, zadržano je u novoj uredbi koju je crnogorska vlada donijela 26. oktobra, bez održavanja sjednice, na osnovu pribavljenih saglasnosti većine ministara. Dokument je objavljen u „Službenom listu Crne Gore”, broj 158/2026, a njegova primjena počinje 1. novembra.

Iako se formalno ne radi o uvođenju dodatnih ograničenja za državljane Srbije, činjenica da Podgorica nije iskoristila donošenje nove uredbe za pojednostavljenje pravila ponovo stavlja u prvi plan pitanje administrativnih prepreka između dvije zemlje čiji su građani povezani porodičnim, istorijskim, ekonomskim i kulturnim vezama.

Ista granica, različita pravila

Za državljanina Srbije koji putuje u Crnu Goru na nekoliko dana ili na uobičajeni ljetnji odmor, praktično se ništa ne mijenja. Lična karta ostaje dovoljna za prelazak granice i boravak do 30 dana. Međutim, za one koji namjeravaju da ostanu duže, taj dokument nije dovoljan za korišćenje bezviznog boravka od 90 dana.

Razlika je posebno značajna za građane Srbije koji u Crnoj Gori imaju roditelje, djecu, drugu rodbinu ili sopstvenu imovinu, kao i za penzionere koji dio godine provode na crnogorskom primorju. Oni moraju da vode računa ne samo o tome koliko namjeravaju da ostanu već i o ispravi sa kojom ulaze u zemlju.

Upravo u tome leži suština administrativne nelogičnosti: državljanstvo, razlog dolaska i porodične okolnosti ostaju isti, ali se dozvoljeno trajanje boravka razlikuje za čak 60 dana u zavisnosti od vrste dokumenta.

Prema zvaničnim podacima Ministarstva spoljnih poslova Srbije, ova pravila važila su i prije usvajanja nove uredbe. Zato ne bi bilo tačno tvrditi da je Podgorica sada skratila dozvoljeni boravak srpskim državljanima. Međutim, ostaje otvoreno pitanje zbog čega, umjesto zadržavanja postojećih ograničenja, nije razmotreno rješenje koje bi olakšalo kretanje ljudi između dvije susjedne države.

Evropska pravila kao okvir za novu uredbu

Crnogorske vlasti novi vizni režim donose u okviru usklađivanja sa politikom Evropske unije, što je jedna od obaveza u pristupnim pregovorima. Nova uredba obuhvata više od 80 država čiji građani, pod propisanim uslovima, mogu da uđu u Crnu Goru i borave do 90 dana bez vize.

Srbija je zadržala mjesto među zemljama čijim državljanima nije potrebna viza, zajedno sa državama Evropske unije, zemljama regiona i brojnim drugim državama.

Istovremeno, prema izvještaju Radio-televizije Crne Gore od 27. oktobra, usklađivanje sa viznom politikom Brisela podrazumijeva i uvođenje viznih obaveza za državljane Rusije, Bjelorusije, Turske, Saudijske Arabije i Kine.

U tom širem kontekstu, nova uredba pokazuje pravac crnogorske politike prema kretanju stranih državljana, u kojoj usklađivanje sa evropskim propisima dobija sve veći značaj.

Ipak, kada je riječ o Srbiji, postavlja se pitanje da li se ispunjavanje evropskih obaveza mora svesti na zadržavanje postojećih administrativnih razlika ili postoji prostor za dodatno olakšavanje kretanja građana.

Posebno je važno to što nova uredba ne obrazlaže zbog čega je za državljane Srbije zadržana granica od 30 dana prilikom ulaska sa ličnom kartom, iako isti građani sa pasošem mogu da borave do tri mjeseca.

Porodične veze ne ukidaju administrativne obaveze

Odnosi Srbije i Crne Gore u ovom pogledu ne mogu se posmatrati isključivo kroz uobičajene turističke tokove. Značajan broj građana ima porodične veze sa obje strane granice, a odlasci u Crnu Goru često nisu vezani samo za ljetovanje već i za obilazak rodbine, porodičnih imanja i nekretnina.

Za takve građane ograničenje boravka na osnovu lične karte ima drugačiju težinu nego za turiste koji u Crnoj Gori provode sedam ili deset dana.

Postavlja se i šire pitanje stvarnih dometa regionalne saradnje ako se svakodnevni kontakti stanovništva i dalje uređuju pravilima koja ne prepoznaju u dovoljnoj mjeri specifičnost odnosa dvije zemlje.

Naravno, svaka država ima pravo da samostalno uređuje uslove ulaska i boravka stranih državljana. Ali upravo u odnosima susjednih zemalja, koje imaju izuzetno razvijene međusobne veze, postoji razlog više da se administrativna pravila preispituju sa stanovišta potreba građana.

U tom smislu, odluka Podgorice da postojeći režim zadrži bez izmjena predstavlja propuštenu priliku da se barem otvori pitanje njegovog pojednostavljenja.

Posebna pravila za djecu i prijavu boravka

Pored dužine dozvoljenog boravka, državljani Srbije moraju da vode računa i o dokumentaciji za maloljetnu djecu.

Prema informacijama Ministarstva spoljnih poslova Srbije, od 1. januara 2020. godine maloljetni državljani Srbije i Crne Gore mogu da prelaze međusobnu državnu granicu samo sa važećim pasošem ili ličnom kartom.

To znači da roditelji prilikom planiranja putovanja moraju da provjere ispravnost i rok važenja dokumenata svakog djeteta, nezavisno od toga da li je riječ o kratkotrajnoj posjeti ili dužem porodičnom boravku.

Posebno pitanje predstavlja prijavljivanje mjesta boravka. Pravo na bezvizni ulazak ne oslobađa stranog državljanina obaveza koje se odnose na prijavu boravka u Crnoj Gori. Kod registrovanog turističkog smještaja tu obavezu po pravilu ispunjava pružalac smještaja, dok građani koji borave u privatnim stanovima, kod rodbine ili u sopstvenim nekretninama moraju da provjere koja pravila važe u njihovom slučaju.

Takođe, boravak duži od zakonom dozvoljenog perioda ne može se zasnivati samo na činjenici da je građanin u zemlju ušao bez vize, već zahtijeva odgovarajuće regulisanje statusa pred nadležnim organima.

Da li je bilo prostora za jednostavnije rješenje?

Nova uredba, dakle, ne donosi vize za građane Srbije niti im uvodi nova ograničenja u trajanju boravka. Ali istovremeno ne donosi ni olakšice koje bi se mogle očekivati u odnosima dvije države čiji se građani svakodnevno kreću preko zajedničke granice.

Podgorica je zadržala pravilo prema kojem isti državljanin Srbije, sa istim razlogom dolaska, može da provede u Crnoj Gori 30 ili 90 dana, zavisno od toga da li je na granici pokazao ličnu kartu ili pasoš.

Upravo zato glavno pitanje nije da li je Crna Gora uvela vize građanima Srbije, jer nije, već zašto u novom normativnom rješenju nije učinjen dodatni korak ka jednostavnijem kretanju ljudi.

U vremenu kada se regionalna saradnja predstavlja kao jedan od prioriteta Zapadnog Balkana, stvarni napredak mjeri se i time koliko su pojednostavljeni svakodnevni postupci za građane.

Za sada, jedna administrativna razlika ostaje na snazi: lična karta omogućava mjesec dana boravka, a pasoš tri mjeseca. Iako se granica prelazi bez vize, to ne znači da su sve prepreke za slobodnije kretanje otklonjene.