Mitropolija crnogorsko-primorska odlučila je da 230 godina od Bitke na Krusima obilježi svečanom akademijom u kripti Sabornog hrama Hristovog Vaskrsenja u Podgorici, ali je samim izborom govornika crkveno-narodnoj godišnjici dala naglašen državno-politički karakter. Mitropolit Joanikije imaće pozdravno slovo, dok su besjede povjerene predsjedniku Crne Gore Jakovu Milatoviću i ministru odbrane Draganu Krapoviću. U programu nema najavljene istorijske besjede, nema arhijereja koji će govoriti o duhovnom i nacionalnom značaju Krusa, niti je među besjednicima neko čija je stručna oblast epoha Svetog Petra Cetinjskog. Centralni govornički prostor pripada predsjedniku države i ministru.
To je suština najavljenog programa i ona ne može biti zamagljena protokolarnim objašnjenjem da je riječ o visokim državnim zvaničnicima. Milatović je predsjednik Crne Gore, a Krapović ministar odbrane i političar Demokratske Crne Gore; zvanična biografija Vlade bilježi i da je biran za potpredsjednika te stranke. Njihovo prisustvo na obilježavanju Krusa bilo bi sasvim očekivano. Nešto drugo je odluka da baš oni budu besjednici na manifestaciji koju organizuju Mitropolija i Saborni hram i koja se održava u crkvenom prostoru.
Time je napravljen jasan koncepcijski rez. Umjesto akademije na kojoj će Crkva, istoričari i narodno predanje biti nosioci sjećanja na Kruse, dobijen je program u kojem Mitropolija obezbjeđuje mjesto, povod i duhovni okvir, a aktuelni predstavnici državne vlasti dobijaju glavnu javnu riječ. Joanikije pozdravlja prisutne, Milatović i Krapović besjede i to nije beznačajna protokolarna stvar, već precizno određuje karakter večeri.
Posebno je neobično što za takvu postavku nije bilo nikakve istorijske ili crkvene potrebe. Bitka na Krusima iz 1796. godine neposredno je vezana za Svetog Petra Cetinjskog, čiji će predbojni govor, prema programu, biti kazivan tokom umjetničkog dijela akademije. Ali će tumačenje jubileja, sudeći po rasporedu besjednika, pripasti dvojici sadašnjih državnih funkcionera. Tako se dolazi do prilično neobične slike, riječi Svetog Petra Cetinjskog su dio scenskog programa, dok su centralne besjede rezervisane za predsjednika i ministra.
Vučji do je organizovan potpuno drugačije
Kontrast je utoliko vidljiviji jer je samo dva mjeseca ranije obilježena 150. godišnjica Bitke na Vučjem dolu, takođe jednog od velikih datuma istorije Crne Gore, Hercegovine i srpskog naroda. Ta proslava nije bila postavljena oko aktuelnih državnih funkcija. Srpska pravoslavna crkva najavila ju je kao molitvenu proslavu, sa svečanom akademijom u Nikšiću i centralnom Svetom arhijerejskom liturgijom na Vučjem dolu, kojom je načalstvovao patrijarh srpski Porfirije uz sasluženje više arhijereja.
Sjutradan je upravo Patrijarh na mjestu bitke besjedio o njenim junacima, vjeri, identitetu i žrtvi predaka. Crkva je bila domaćin i nosilac proslave, a istorijski događaj nije korišćen kao pozornica na kojoj će najistaknutije mjesto dobiti aktuelni politički funkcioneri.
Razlika između Vučjeg dola i Krusa zato nije stvar ukusa. Kod Vučjeg dola je postojala jasna hijerarhija događaja. Kod Krusa je za sada najavljena drugačija hijerarhija.
Upravo zato je teško objasniti zašto model koji je na Vučjem dolu bio prirodan i dostojanstven nije primijenjen i na Krusima. Nije nedostajalo mogućnosti da se na akademiji čuje ozbiljna istorijska besjeda o Svetom Petru Cetinjskom, političkim i vojnim prilikama 1796. godine, značaju pobjede nad Mahmut-pašom Bušatlijom i mjestu Krusa u istorijskom pamćenju. Nije nedostajalo ni arhijereja, bogoslova i istoričara koji bi takav program mogli da nose. Umjesto toga, najistaknutija mjesta u govorničkom dijelu data su dvojici predstavnika sadašnje vlasti.
Predsjednik i ministar mogu biti gosti, ali to nije isto što i biti besjednici
Ovdje nije riječ o tome da li Milatović i Krapović treba da budu pozvani. Predsjednik države i ministar odbrane imaju sasvim razumljivo mjesto među zvanicama na obilježavanju značajne vojne i istorijske godišnjice. Problem u koncepciji nastaje kada im crkveni organizator dodijeli ulogu koja prevazilazi državni protokol i stavi ih u položaj glavnih besjednika u kripti Sabornog hrama.
To je naročito osjetljivo za Mitropoliju crnogorsko-primorsku, koja je prethodnih godina upravo insistirala na svojoj crkvenoj autonomiji u odnosu na državnu vlast. Razdvajanje Crkve od dnevne politike ne dokazuje se samo onda kada su odnosi sa vlašću loši. Ono ima smisla upravo onda kada su odnosi korektni i kada postoji iskušenje da se protokolarna bliskost pretvori u institucionalnu simbiozu.
Krusi za takvu simbiozu nisu dobar okvir. Ta bitka nije događaj iz političke biografije sadašnjeg predsjednika, ministra, vlade ili bilo koje stranke. Njena godišnjica traje duže od svakog mandata i svake savremene političke organizacije u Crnoj Gori. Zbog toga bi se od crkvenog organizatora prije očekivalo da državne funkcionere stavi tamo gdje im na crkveno-narodnoj svečanosti i pripada mjesto – među uvažene goste – a da besjedu o Krusima prepusti Crkvi i ljudima čiji autoritet za tu temu ne proizlazi iz funkcije koju trenutno obavljaju.
Poslije proslave Vučjeg dola, na kojoj je Crkva bez političkog posredovanja umjela da sabere Patrijarha, arhijereje i narod oko velikog istorijskog jubileja, izbor za Kruse djeluje još upadljivije. Umjesto crkveno-narodne akademije sa državnim gostima, najavljena je akademija na kojoj će upravo državni funkcioneri nositi govornički dio programa.
To je konkretna razlika između Vučjeg dola i Krusa. I ona se ne nalazi u tumačenju, već u programu koji je sama Mitropolija objavila.
Komentari (0)