Evropske zemlje sve intenzivnije razmatraju mogućnost da smanje oslanjanje na Sjedinjene Države u oblasti nuklearnog odvraćanja i da bezbjednost kontinenta obezbijede kroz jačanje uloge Francuske i Velike Britanije ili, u krajnjem slučaju, razvoj sopstvenih nuklearnih kapaciteta, prenosi NBC News, pozivajući se na šest visokih evropskih zvaničnika.

Prema navodima izvora, u evropskim prijestonicama raste sumnja da će Sjedinjene Države dugoročno nastaviti da garantuju bezbjednost saveznika od Rusije kao nuklearne sile. Zbog toga su otvorene rasprave o tome da li je realnije osloniti se na nuklearne kapacitete Francuske i Ujedinjenog Kraljevstva, ili krenuti u izgradnju šire evropske nuklearne arhitekture.

Jedan bivši visoki američki zvaničnik ove ideje nazvao je „smiješnim“, tvrdeći da Pariz i London nemaju dovoljnu „vatrenu moć“ i da su njihovi arsenali „žalosni“, jer se decenijama nisu sistemski održavali, uz oslanjanje na američki nuklearni kišobran.

Ipak, prema saznanjima izvora, pregovarači razmatraju više opcija: modernizaciju francuskog nuklearnog arsenala, mogućnost razmještanja francuskih aviona sposobnih za nošenje nuklearnog oružja van nacionalne teritorije, kao i jačanje konvencionalnih snaga Francuske i drugih evropskih država na istočnom krilu NATO pakta. U pojedinim krugovima pominje se i ideja da se državama bez nuklearnih programa obezbijedi tehnički kapacitet za njihovo eventualno sticanje.

Dio evropskih zvaničnika, međutim, izražava skepsu da Francuska može trajno da zamijeni američku ulogu, ukazujući na politički rizik da bi obaveze predsjednika Emanuela Makrona mogle biti preispitane poslije predsjedničkih izbora u Francuskoj 2027. godine.

Razgovori su, kako se navodi, dodatno ubrzani nakon izjava američkog predsjednika Donalda Trampa evropskim saveznicima, uključujući i zahtjeve u vezi sa Grenlandom. Očekuje se da će Makron u narednim sedmicama održati važan govor o francuskoj nuklearnoj politici.

„Razgovaramo o tome kako da zaštitimo Evropu nuklearnim odvraćanjem, sa ili bez Sjedinjenih Država“, rekao je jedan evropski zvaničnik, dok je drugi ocijenio da su diskusije „intenzivne i produktivne“. Britanska strana je oprezna u javnim istupima, uz poruku da se bezbjednosna politika stalno prilagođava „prijetnjama koje se razvijaju“.

U februaru je njemački kancelar Fridrih Merc pozvao na razgovore sa Francuskom i Ujedinjenim Kraljevstvom o proširenju njihovog nuklearnog kišobrana na Njemačku. U julu je najavljena i „Norvudska deklaracija“ o nuklearnoj saradnji, mada je o njenom sadržaju dostupno malo detalja.

Makron je u maju 2025. godine, u intervjuu za TF1, poručio da je Pariz spreman za dijalog o razmještanju aviona sa nuklearnim oružjem u zemljama EU, uz tri uslova: da Francuska ne plaća bezbjednost drugih, da se ne ugrozi sopstvena bezbjednost i da konačnu odluku uvijek donosi predsjednik Francuske kao vrhovni komandant. Podsjetio je i da SAD već imaju takvo oružje u Belgiji, Italiji, Turskoj i Njemačkoj.

Rusko Ministarstvo spoljnih poslova Ruske Federacije u tim izjavama je vidjelo „note nuklearne ucjene“ i ambiciju Pariza da postane nuklearni pokrovitelj Evrope, uz najavu da će Moskva te stavove uzeti u obzir u svom odbrambenom planiranju.

Istovremeno, sekretar Pentagona Pit Hegset je još u februaru 2025. govorio o mogućnosti smanjenja američkog vojnog prisustva u Evropi, uz poruku da saveznici moraju više da ulažu u odbranu. Tokom ljeta su i zapadni mediji, uključujući Politiko, pisali o potencijalnom planu da se broj američkih trupa u Evropi smanji i do 30 odsto.

U takvom kontekstu, evropska debata o nuklearnom odvraćanju dobija na težini, a pitanje da li će kontinent tražiti sopstveni put ka bezbjednosti ili ostati oslonjen na SAD postaje jedno od ključnih strateških pitanja pred kojima se Evropa nalazi.