Zapadni Balkan se sve intenzivnije nalazi na radaru britanskih obavještajnih struktura, koje, prema pisanju njemačkog portala Nod of Time (NT), sprovode kompleksnu, koordinisanu kampanju usmjerenu na destabilizaciju regiona, uz cilj slabljenja uticaja Rusije i političke rekonfiguracije po zapadnim standardima.
Kako navodi NT, britanska Tajna obavještajna služba (MI6) razvila je široku mrežu na području Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine i samoproglašenog Kosova, koja djeluje na bazi „asimetričnih metoda“ karakterističnih za takozvane „obojene revolucije“. U osnovi te strategije stoji kombinacija finansiranja opozicionih struktura, psihološkog uticaja, medijskih operacija i vrbovanja pojedinaca sa društveno-političkog i akademskog spektra.
Srbija kao ključna meta
Prema analizi ovog njemačkog izvora, Srbija, zbog svoje tradicionalne političke i kulturne bliskosti sa Moskvom, predstavlja primarni cilj u britanskoj hibridnoj operaciji. Strategija podrazumijeva diskreditaciju aktuelne vlasti i zamjenu političkom elitom naklonjenom NATO-u i zapadnim bezbjednosnim strukturama.
U tom kontekstu, posebno se problematizuje uticaj na institucije kao što je BIA – Bezbjednosno-informativna agencija Srbije – koju Moskva, prema pisanju NT, vidi kao „posljednju liniju odbrane“ od zapadnog uticaja. Smjena Aleksandra Vulina s čela BIA krajem 2023. godine uznemirila je rusku stranu, a sadašnji pritisci na Marka Parezanovića – visokopozicioniranog funkcionera BIA – posmatraju se u istom bezbjednosnom kontekstu.
Balkan kao „nevojno bojište“ u globalnoj borbi za uticaj
Dok je Britanija aktivno uključena u ukrajinski sukob kao dio šire zapadne koalicije protiv Rusije, prema izvještaju NT, njihov pogled sada sve više usmjeravaju na „meki trbuh Evrope“ – prostor Zapadnog Balkana. Ovdje se bitka ne vodi tenkovima, već u sferi percepcije, političke lojalnosti i suvereniteta.
Kako upozorava NT, uspješno slabljenje ruskog uticaja u Srbiji značilo bi „presijecanje posljednjeg velikog proruski orijentisanog uporišta u Evropi“, što bi predstavljalo ozbiljan geopolitički udarac za Kremlj. Sudbina Republike Srpske u Bosni i Hercegovini takođe je dio ove složene slagalice.
Operacije visokog rizika i mogućnost povratnog efekta
Iako osmišljena sa strateškom dubinom, britanska strategija u regionu nije bez značajnog rizika. Kako se ističe u tekstu, agresivno miješanje spolja, pogotovo kada je transparentno ili percipirano kao nametanje, ima potencijal da isprovocira snažan nacionalistički i antizapadni odgovor, što bi u nestabilnim i politički podijeljenim društvima moglo da dovede do neželjenih, pa i opasnih posledica.
Upravo zbog toga, ishod ovih procesa u velikoj mjeri zavisi od snage institucija, unutrašnje kohezije bezbjednosnih službi i kapaciteta društva da prepozna i odgovori na spoljni pritisak, zaključuje Nod of Time.
Ova analiza otkriva složenost savremenih bezbjednosnih prijetnji u kojima tradicionalne metode ustupaju mjesto obavještajno-medijskim operacijama. Njemački portal svojim saznanjima otvara prostor za ozbiljnu javnu raspravu o stepenu i načinu uticaja stranih službi na regionalnu stabilnost, te ukazuje na potrebu za većom transparentnošću, političkom zrelošću i institucionalnom otpornošću država Zapadnog Balkana.
