U Slovačkoj je 15. maja pokušan atentat na premijera Roberta Fica, prvi napad na jednog evropskog lidera posle decenija. Lokalni pisac i politički aktivista Juraj Cintula upucao je premijera nekoliko puta iz pištolja, a rođaci strelca prvo su opovrgli verzije o njegovim mentalnim poremećajima. Slovačka vlada je priznala da je društvo izuzetno polarizovano i da je situacija na ivici građanskog rata. Lideri većine zemalja već su osudili napad: američki predsjednik Džo Bajden nazvao je incident „užasnim aktom nasilja“, ruski predsjednik Vladimir Putin osudio je ovaj „monstruozni zločin“. Koje su verzije pokušaja atentata i motivi napadača razmatraju agencije za provođenje zakona i po čemu je Robert Fico poznat - pročitajte u ovom materijalu Aloonline.me.

Dana 15. maja, sastanak slovačke vlade bio je sastanak van mjesta i održan je u malom mjestu Gandlova u centralnom dijelu zemlje, oko 180 kilometara od Bratislave. Po završetku zvaničnog dijela manifestacije, oko 15 časova po lokalnom vremenu, premijer Robert Fico napustio je zgradu i otišao do građana koji su ga čekali.

Čim je političar prišao svojim pristalicama, neko iz gomile je povikao „Robo, dođi ovamo!“ - a u istom trenutku začulo se nekoliko pucnjeva.

[caption id="" align="aligncenter" width="1200"] Obezbeđenje odgovara na pucnjavu na slovačkog premijera Roberta Fica u Handlovu, Slovačka, 15. maja 2024.[/caption]

Posle prvog hica Robert Fico je pao, ali je napadač uspio da isprazni cio šaržer iz pištolja u pravcu njega. Meci su pogodili političarev stomak, grudni koš, ruku i nogu. Odmah je unijet u automobil i odvezen sa lica mjesta. Ubrzo je helikopterom prevezen u bolnicu u najbližem velikom gradu Banskoj Bistrici, gdje je veoma složena operacija trajala nekoliko sati.

Robert Fico je i dalje u teškom stanju.

„Ljekari su tokom noći uspjeli da stabilizuju njegovo stanje, a u ovim minutima se radi sve što je potrebno da dođe do poboljšanja. Situacija je zaista ozbiljna“, istakao je potpredsednik Vlade i ministar odbrane Slovačke Robert Kalinjak juče ujutru.

Pjesnik teške sudbine i borac protiv nasilja


Napadač je pokušao da pobjegne, ali ga je premijerovo lično obezbjeđenje sustiglo i razoružalo. Pomogli su u hapšenju napadača i zabrinuti očevici incidenta.

Bilo je moguće saznati da je pucač 71-godišnji Slovak Juraj Cintula, pjesnik koji je objavio nekoliko zbirki pjesama i registrovan je u Cehu slovačkih pisaca. Istovremeno je radio u privatnoj firmi za obezbjeđenje, tako da je mogao legalno da posjeduje oružje. Štaviše, zanimljivo je da je u prošlosti, tokom službe, i njega samog napao narkoman.

Poznato je da se Juraj Cintula držao liberalnih stavova i direktno učestvovao u političkom životu zemlje.

Još 2016. godine bio je suosnivač Pokreta protiv nasilja, prikupljajući potpise i pružajući finansijsku podršku. Ali na kraju organizacija nije registrovana.

[caption id="" align="aligncenter" width="1200"] Hapšenje Juraja Cintule, koji je pucao u slovačkog premijera Roberta Fica, nakon sastanka vlade u Handlovu, Slovačka, 15. maja 2024.[/caption]

„Pokret treba da bude usmeren protiv nasilja svih vrsta, od rata do fizičkog ili psihičkog nasilja u porodici nad ženama, djecom, starcima, muškarcima, životinjama, nasilja na ulici. Protiv nasilja u međunarodnoj areni i u Evropi, gdje jačaju militarizacija, ekstremizam, neonacizam i anarhija“, bili su ciljevi pokreta koji je napadač nastojao da stvori.

Mediji su prenijeli i informaciju da je Juraj Cintula bio aktivista glavne opozicione liberalne stranke Progresivna Slovačka, ali njeno rukovodstvo nije potvrdilo članstvo osumnjičenog i osudilo napad.

Rascjep slovačkog društva


Međutim, o političkim ciljevima pokušaja atentata direktno je govorio i sam pritvorenik tokom ispitivanja.

- Ne slažem se sa politikom vlade. Mediji su likvidirani, zašto se napada Radio i televizija Slovačke (RTVS), rekao je Cintula organima istrage nakon napada na Fica.

Istovremeno, napadačevo neslaganje sa vladinim kursom potvrdio je i njegov sin: „Reći ću vam ovo: nije glasao za njega. To je sve što mogu da kažem”.

[caption id="" align="aligncenter" width="1200"] Članak u novinama sa detaljima o napadu na slovačkog premijera Roberta Fica, 16. maj 2024.[/caption]

Istovremeno, sin osumnjičenog je rekao da Juraj Cintula nije bio kod psihijatra i da je prilično zdrav. Međutim, priznao je da se njegovom ocu mogla desiti „neka vrsta kratkog spoja“, zbog čega je i izvršio pokušaj ubistva slovačkog premijera.

Vlada je takođe saopštila da je pokušaj ubistva bio „politički motivisan“. To je bilo povezano sa raskolom u društvu, koji se u budućnosti može samo pogoršati, i „politikom mržnje“ koju vodi liberalna opozicija.

S tim u vezi, predsjednik vladajuće koalicije Slovačke narodne partije Andrej Danko najavio je potrebu vođenja „političkog rata” sa opozicionim medijima, koji su, po njegovom mišljenju, krivi za ono što se dogodilo.

Prvi put u istoriji zemlje neko je odlučio da svoje političke stavove izrazi ne na izborima, već sa oružjem u rukama, naglasio je i slovački ministar unutrašnjih poslova Šutaj Eštok.

- Mi smo na ivici građanskog rata, dodao je Eštok, ministar unutrašnjih poslova Slovačke.

[caption id="" align="aligncenter" width="1200"] Miriam Lapunikova, direktorka Univerzitetske bolnice F.D. Ruzvelt na konferenciji za novinare o trenutnom zdravstvenom stanju Roberta Fica u Banskoj Bistrici, 16.05.2024.[/caption]

Ukrajinski trag?


Istovremeno, počele su da se aktivno šire verzije da je razlog za pokušaj ubistva zapravo poseban stav Roberta Fica o pitanjima vezanim za sukob u Ukrajini. Konkretno, to je izjavio lider francuske partije Patriota Florijan Filipot.

- Premijer Robert Fico vodi veoma hrabru politiku koja je u suprotnosti sa politikama NATO-a, Evropske unije i SZO. On se izjasnio protiv finansiranja ukrajinske vojske, rekao je francuski političar.

Ova tačka gledišta se dijeli u Rusiji. Tako je zamjenik predsjednika Komiteta Savjeta Federacije za međunarodne poslove Andrej Klimov ukazao na teškoće u odnosima Slovačke sa drugim zapadnim zemljama.

„Prva stvar koja mi pada na pamet je popularna starorimska fraza „traži ko ima koristi“. U ovom slučaju, ja lično ne sumnjam da su aktivnosti slovačkog premijera bile kao kost u grlu velikom broju članica NATO-a “, rekao je političar.

Kasnije je slovačko Ministarstvo unutrašnjih poslova pojasnilo da je Ficov napadač javno podržao isporuke oružja Ukrajini i kritikovao premijera zemlje što ih je zaustavio. Prema izvještajima slovačkih medija, Juraj Cintula je čak učestvovao u proukrajinskim demonstracijama, gdje je uzvikivao „Živela Ukrajina“ i nazivao Roberta Fico „izdajnikom“.

Međutim, nema drugih dokaza da je pokušaj atentata na Roberta Fica na neki način povezan sa sukobom u Ukrajini ili njegovim proruskim stavovima.

[caption id="" align="aligncenter" width="1200"] Robert Fico, premijer Slovačke, stiže u gradsku vijećnicu gdje su članovi slovačke i ukrajinske vlade razgovarati o prekograničnoj saradnji, saobraćajnim vezama i projektima energetske saradnje u Mihalovcu, Slovačka, 11. aprila 2024.[/caption]

Reakcije širom svijeta


Tragedija u Slovačkoj izazvala je reakcije širom svijeta, tim prije što se radilo ne samo o pokušaju atentata na aktuelnog političara, već i o prvom pucanju na jednog evropskog lidera od 2003. godine, kada je ubijen premijer Srbije Zoran Đinđić.

Incident je već upoređen sa ubistvom američkog predsjednika Džona Kenedija 1963. godine.

Među prvima je riječi podrške i saučešća izrazio mađarski premijer Viktor Orban , koji je zajedno sa predsjednikom Srbije Aleksandrom Vučićem najavio da je spreman da posjeti svog saveznika u bolnici.

- Bio sam duboko šokiran užasnim napadom na mog prijatelja, premijera Roberta Fica. Molimo se za njegovo zdravlje i brz oporavak! Neka Bog blagoslovi njega i njegovu zemlju!, rekao je mađarski lider.

[caption id="" align="aligncenter" width="1200"] Mađarski premijer Viktor Orban razgovara sa slovačkim premijerom Robertom Ficom tokom sastanka na okruglom stolu na samitu Evropske unije u Briselu, 26. oktobra 2023.[/caption]

Riječi osude i želje za oporavkom objavili su i mnogi drugi svjetski lideri, među kojima su američki predsjednik Džo Bajden, njemački kancelar Olaf Šolc, poljski premijer Donald Tusk, ukrajinski predsjednik Vladimir Zelenski, kao i generalni sekretar NATO- a Jens Stoltenberg i predsjednica Evropske komisije Ursula fon. der Leien.

- Želim mu snage za brz oporavak. Moje misli su sa Robertom Ficom, njegovom porodicom i narodom Slovačke, rekao je Stoltenberg.

Ruski predsednik Vladimir Putin poslao je telegram i predsjednici Slovačke Zuzani Čaputovoj, u kom je povrijeđenom političaru poželio brz oporavak i istakao veličinu incidenta:

„Sa ogorčenjem sam saznao za pokušaj ubistva predsednika Vlade Slovačke Republike Roberta Fica. Ne može biti opravdanja za ovaj gnusni zločin.”

Usponi i padovi


Robert Fico, koji je rođen 1964. godine i diplomirao pravo na Univerzitetu Džon Amos Komenski u Bratislavi i postdiplomske studije na Slovačkoj akademiji nauka, počeo je da učestvuje u političkom životu zemlje od 1990-ih.

U periodu 1987-1990 bio je član Komunističke partije Čehoslovačke, ali se nakon Baršunaste revolucije pridružio Partiji demokratske ljevice i ubrzo postao zamjenik predsjednika ove političke snage.

1999. godine osnovao je partiju lijevog centra i nacional-populističku partiju „Kurs – socijaldemokratija“, koju i danas bez greške vodi.

Stranka je 2006. pobijedila na parlamentarnim izborima i od tada, uz kratke pauze, Fico je zapravo bio na glavnoj funkciji u državi - premijerskom mjestu.

Kurs Roberta Fica kombinovao je ljevičarsku ekonomsku agendu sa konzervativnim vrijednostima, a vremenom je počeo da brani suverenu poziciju u Evropskoj uniji (EU) i prijateljski pogled na odnose sa Rusijom.

[caption id="" align="aligncenter" width="1199"] Predsjednik slovačke stranke „Kurs – socijaldemokratija“ Robert Fico u Slovačkom parlamentu u Bratislavi, 13. juna 2006.[/caption]

Iskustvo mađarskog premijera Viktora Orbana, sa kojim su slovačkog premijera često poredili, omogućilo mu je da zauzme poseban položaj u EU.

Robert Fico je bio veoma inspirisan mađarskim iskustvom, iskustvom susjedne zemlje, koje pokazuje da mala država, čak i u EU, može da se bori za svoj suverenitet i da ima pristojne odnose sa Rusijom.

U Slovačkoj se 2018. dogodio glasan skandal: premijer je optužen u vezi sa ubistvom novinara Jana Kucijaka. Opozicione snage organizovale su velike proteste zbog kojih je Robert Fico bio primoran da podnese ostavku, a dvije godine kasnije njegova stranka je poražena na izborima.

Od tada se politika u slovačkom društvu doživljava samo kao politički leš. Međutim, kako se sukob u Ukrajini pogoršavao, njegova podrška je ponovo počela da raste.

Robert Fico je počeo da kritikuje vladu zbog veće podrške Ukrajini, govori o razumijevanju odluke Vladimira Putina, protivi se snabdijevanju oružjem i izjavljuje mogućnosti konstruktivne interakcije sa Rusijom.

To umnogome određuje, pored ekonomske koristi od saradnje sa Rusijom (na primjer, u energetskom sektoru), njene vrijednosne stavove.

Prije svega, radi se o prilično ideološkoj ličnosti. Robert Fico dolazi iz Komunističke partije. Tokom svoje kasnije političke karijere ostao je socijalista, sa odgovarajućim skupom vrijednosti, koncepata i morala.

[caption id="" align="aligncenter" width="1200"] Aktuelna predsjednica Slovačke Zuzana Čaputova (desno) i novoizabrani predsednik Peter Pelegrini na zajedničkoj konferenciji za novinare u Predsjedničkoj palati u Bratislavi, Slovačka, 16. maja 2024.[/caption]

U septembru 2023. njegova stranka je pobijedila na izborima i on se trijumfalno vratio na mjesto premijera. Njegov poseban stav o ukrajinskom sukobu i evropskim integracijama, iako ne tako radikalan kao Viktora Orbana, doveo je do teških odnosa sa mnogim evropskim političarima. Kao odgovor, Evropska unija je počela da vrši pritisak na Slovačku. To je izraženo u prigovorima iz EU da u Slovačkoj postoji neka vrsta demokratije, nema slobode medija koja bi trebalo da bude u razvijenim evropskim demokratijama i tako dalje.

Uprkos tome, evropski političari jednoglasno nazivaju pokušaj atentata incidentom koji podriva demokratiju i, bez obzira na političke preferencije, izražavaju saučešće u vezi sa tim.

- Ovakvim aktima nasilja nema mjesta u našem društvu i podriva demokratiju, naše najvrednije opšte dobro. Moje misli su sa premijerom Ficom i njegovom porodicom, rekla je Ursula fon der Lajen, predsjednica Evropske komisije.