PODGORICA – Crna Gora danas, 13. novembra, obilježava Njegošev dan, državni praznik kulture ustanovljen u čast rođenja Petra II Petrovića Njegoša, srpskog pravoslavnog vladike, crnogorskog vladara, pjesnika i filozofa, čije djelo predstavlja jedan od najznačajnijih temelja srpske književne i duhovne baštine.

Povodom državnog praznika, neradni dani u Crnoj Gori su petak, 13. novembar, i subota, 14. novembar, u skladu sa Zakonom o državnim i drugim praznicima.

Petar II Petrović Njegoš rođen je 13. novembra 1813. godine u Njegušima, kod Cetinja, kao Radivoje Rade Tomov Petrović. Nakon smrti svog strica, Svetog Petra Cetinjskog, 1830. godine preuzeo je duhovno i svjetovno upravljanje Crnom Gorom i Brdima, koje je obavljao do smrti 1851. godine.

Njegovu vladavinu obilježili su napori na jačanju centralne vlasti, ujedinjavanju crnogorskih plemena i uspostavljanju državnih institucija. Uveo je redovno oporezivanje, sprovodio upravne reforme i nastojao da plemensku organizaciju postepeno zamijeni uređenijim sistemom vlasti.

Takvi potezi nailazili su na otpor pojedinih plemena, pa je njegova vladavina bila obilježena i unutrašnjim pobunama. Istovremeno, Njegoš je vodio političku borbu protiv Osmanskog carstva, nastojeći da učvrsti samostalnost Crne Gore i obezbijedi njeno međunarodno priznanje.

Posebno mjesto u Njegoševoj političkoj i duhovnoj misli zauzimala je ideja oslobođenja i ujedinjenja srpskog naroda. Svoju nacionalnu pripadnost i istorijsku svijest izražavao je kroz književna djela, prepisku i političko djelovanje, povezujući sudbinu Crne Gore sa širim srpskim oslobodilačkim pokretom.

Kao književnik, Njegoš je ostavio djela koja pripadaju vrhu srpske i južnoslovenske literature. Njegovo najpoznatije ostvarenje, „Gorski vijenac”, objavljeno 1847. godine, spada među najznačajnija djela srpske epske i filozofske poezije.

Među njegovim najvažnijim ostvarenjima su i „Luča mikrokozma”, „Lažni car Šćepan Mali” i „Ogledalo srpsko”. U njima su isprepletene teme slobode, vjere, istorijskog pamćenja, čovjekove sudbine i nacionalnog identiteta.

Njegoševa kapela na Lovćenu

Poseban dio Njegoševog duhovnog i istorijskog nasljeđa predstavlja kapela na Lovćenu, koju je podigao 1845. godine i u kojoj je, prema sopstvenoj želji, sahranjen.

Kapela je teško oštećena tokom austrougarskih vojnih operacija u Prvom svjetskom ratu, a Njegoševi posmrtni ostaci preneseni su u Cetinjski manastir. Nakon obnove kapele 1925. godine, njegovi ostaci vraćeni su na Lovćen.

U vrijeme socijalističke Jugoslavije donesena je odluka o izgradnji mauzoleja prema projektu vajara Ivana Meštrovića. Obnovljena kapela je uklonjena, a na njenom mjestu 1974. godine otvoren je mauzolej u kojem se i danas nalaze Njegoševi posmrtni ostaci.

Pitanje obnove Njegoševe kapele na Lovćenu ostalo je otvoreno i više decenija nakon izgradnje mauzoleja. Srpska pravoslavna crkva i Mitropolija crnogorsko-primorska u više navrata su pokretale inicijativu za njeno vraćanje, ističući potrebu poštovanja Njegoševe zavjetne želje.

Njegošev dan danas se obilježava kao državni praznik kulture u Crnoj Gori, ali značaj njegovog djela daleko prevazilazi državne granice. Njegova poezija, filozofska misao i duhovno nasljeđe ostaju trajni dio srpske kulture i istorijskog pamćenja.