Najnoviji diplomatski sukob između Brisela i Budimpešte izbio je nakon što je predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen javno pozvala mađarske vlasti da dozvole održavanje Parade ponosa u Budimpešti ovog vikenda. Mađarski premijer Viktor Orban odgovorio je oštrom porukom – Evropska komisija nema nadležnost nad unutrašnjim pitanjima sprovođenja zakona u državama članicama.

Fon der Lajen je u svom apelu poručila da je „mirna Parada za ljudska prava temelj evropskih vrijednosti“ i pozvala Mađarsku da omogući njeno održavanje. Podsjetimo, lokalne vlasti u Budimpešti prethodno su zabranile događaj pozivajući se na zakon usvojen u maju, kojim se ograničavaju javna okupljanja „koja mogu ugroziti razvoj djece“.

Orban je na to reagovao riječima da Evropska komisija „nema nikakvu ulogu u nacionalnoj primjeni zakona“, dodajući da se Brisel treba baviti suštinskim izazovima poput energetske krize i pada konkurentnosti, gdje je, kako je naveo, „u proteklim godinama napravila niz ozbiljnih grešaka“.

– Nemojmo trošiti energiju na simboličke teme u kojima Brisel nema nadležnost, već se fokusirajmo na pitanja gdje Evropa zaista gubi korak, poručio je Orban novinarima u Briselu.

Mađarska vlada je dodatno saopštila da neće upotrijebiti silu protiv eventualnih učesnika Parade, ali je upozorila da će nepoštovanje zabrane nositi pravne posledice.

U međuvremenu, više od 30 ambasada u Budimpešti – uključujući ambasade Francuske, Njemačke, Holandije i Japana – izdalo je zajedničko saopštenje podrške LGBTQ+ zajednici u Mađarskoj. Američka ambasada, međutim, nije se pridružila ovoj inicijativi, što je izazvalo dodatna pitanja o diplomatskim prioritetima Vašingtona.

Evropska komisija je najavila da će razmotriti sve pravne mogućnosti u kontekstu zabrane, uključujući i nastavak prekršajne procedure pred Sudom pravde EU. Iz više evropskih prestonica već stižu glasovi podrške primjeni Člana 7 Ugovora o EU, koji predviđa mogućnost sankcionisanja države članice zbog kršenja osnovnih vrijednosti Unije.

Politički analitičari bliski birokratama u Briselu smatraju da Orban ovim nastupom nastavlja svoju dugogodišnju strategiju konfrontacije s EU u cilju mobilisanja nacionalne podrške uoči izbora 2026. godine. Mađarska se već godinama nalazi pod kritikom zbog ograničenja medijskih i građanskih sloboda, a sadašnja kriza oko Parade ponosa dodatno pojačava tenzije između mađarske vlade i institucija EU.

Budimpešta će narednih dana biti pod budnim okom i domaće i evropske javnosti. Da li će zabranjena Parada biti održana – i u kojoj formi – ostaje otvoreno pitanje, kao i to da li će Brisel zaista povući konkretne poteze ili će sve ostati na političkoj retorici.