Crna Gora je uspostavila najveći dio zakonodavnog i institucionalnog okvira za zaštitu ljudskih prava, ali njegova primjena i dalje nije na potrebnom nivou, posebno kada je riječ o pristupu pravdi i ostvarivanju prava najranjivijih kategorija stanovništva, ocjenjuje se u Izvještaju Evropske unije o ljudskim pravima, objavljenom na sajtu Evropske službe za spoljne poslove (EEAS).

U dokumentu se navodi da je crnogorski parlament u decembru 2025. godine usvojio novi Zakon o zabrani diskriminacije, usklađen sa pravnim tekovinama EU i evropskim standardima. Ipak, upozorava se da su pripadnici najranjivijih društvenih grupa, među kojima Romi i Egipćani, osobe sa invaliditetom i LGBTI osobe, i dalje izloženi diskriminaciji, govoru mržnje i zločinima iz mržnje.

„Crna Gora mora efikasno da sprovede sve preporuke Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja, Evropske komisije protiv rasizma i netolerancije i Grupe eksperata za djelovanje protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici“, ističe se u izvještaju.

Na čelu Evropske službe za spoljne poslove nalazi se visoka predstavnica EU za spoljnu politiku i bezbjednost Kaja Kalas.

Kada je riječ o političkim prilikama, u izvještaju se ocjenjuje da je funkcionisanje demokratskih institucija u Crnoj Gori bilo uglavnom stabilno, ali da je politički sistem istovremeno bio suočen sa ponavljajućim izazovima zbog izražene polarizacije.

Kako se navodi, institucije su zbog takvog političkog ambijenta ostale podložne krizama i blokadama, dok je vladajuća većina, sastavljena od ideološki i politički raznolike koalicije stranaka, ipak bila relativno stabilna uprkos povremenim tenzijama.

Evropska unija posebno se osvrnula na izmjene izbornog zakonodavstva, koje je Skupština usvojila u julu.

„Parlament je usvojio izmjene zakonodavnog okvira za izbore, djelimično rješavajući dugogodišnje preporuke Kancelarije za demokratske institucije i ljudska prava (OSCE/ODIHR), uključujući nadzor finansiranja kampanja i medija, poboljšanje integriteta izborne administracije, povećanje rodne kvote na izbornim listama i uvođenje jedinstvenog dana za održavanje lokalnih izbora“, navodi se u dokumentu.

Istovremeno je ukazano da izborni procesi u Kotoru i Šavniku još nijesu bili završeni.

Brisel ocjenjuje i da je Podgorica zadržala fokus na evropskim integracijama, iako je usklađivanje zakonodavstva sa pravnim tekovinama EU u pojedinim pregovaračkim poglavljima početkom 2025. godine usporeno zbog unutrašnjih političkih izazova.

Skupština je, prema ocjeni EU, radila redovno, a oko ključnih reformi povezanih sa evropskim putem uglavnom je postojao konsenzus. Ipak, od crnogorskih institucija traži se dodatni napredak kako bi bila obezbijeđena „istinska i sadržajna saradnja“ između Vlade i organizacija civilnog društva.

Poslije ispunjavanja privremenih mjerila, aktivnosti Evropske unije u Crnoj Gori nastavile su da budu usmjerene na oblasti definisane završnim mjerilima u okviru Poglavlja 23, koje se odnosi na pravosuđe i osnovna prava.

„Ona su se odnosila na usklađivanje sa pravnom tekovinom EU i međunarodnim standardima u cilju jačanja efikasne primjene ljudskih prava, procesnih garancija, zaštite manjina i kulturnih prava, zaštite od diskriminacije, uključujući rasizam i ksenofobiju, kao i rodnu ravnopravnost“, navedeno je u izvještaju.

EU, kako se dodaje, nastavlja pažljivo da prati stanje ljudskih prava u Crnoj Gori kroz pristupne pregovore i Poglavlje 23, uz redovan politički dijalog, projekte finansirane evropskim sredstvima i saradnju sa međunarodnim organizacijama i civilnim društvom.

„Crna Gora je učestvovala u Procesu stabilizacije i pridruživanja i nastavila je da u velikoj mjeri sprovodi svoje obaveze iz ovog sporazuma“, ističe se.

Poseban dio izvještaja posvećen je borbi protiv korupcije, pranja novca i privrednog kriminala.

Tokom posmatranog perioda završene su tri sektorske procjene rizika – procjena rizika od pranja novca povezanog sa korupcijom na visokom nivou, procjena rizika od pranja novca povezanog sa korišćenjem gotovine i neformalnom ekonomijom, kao i procjena rizika od finansiranja terorizma koja obuhvata neprofitne organizacije i institucije za platni promet.

Kao napredak u oblasti zaštite žrtava navedeno je i usvajanje izmjena Zakona o besplatnoj pravnoj pomoći.

„Usvojene su izmjene Zakona o besplatnoj pravnoj pomoći, čime je značajno poboljšan pristup pravdi za najranjivije kategorije žrtava krivičnih djela“, navodi se u dokumentu.

Evropska unija kao značajan korak ocjenjuje i izradu prve Nacionalne strategije o pravima žrtava u Crnoj Gori, usvojene 25. decembra 2025. godine, čime je otvoren put za uspostavljanje sveobuhvatnijeg sistema njihove zaštite.

U okviru iste oblasti izrađene su i smjernice za izricanje kazni u slučajevima seksualnog i rodno zasnovanog nasilja.

„Crna Gora je nastavila da ispunjava svoje međunarodne obaveze u oblasti ljudskih prava i blisko sarađivala sa EU u multilateralnim forumima za ljudska prava“, konstatuje se u izvještaju.

U završnim ocjenama, međutim, ukazuje se i na obaveze koje Podgorica još nije ispunila.

Crna Gora, kako se navodi, još nije ratifikovala Protokol iz 2014. godine uz Konvenciju Međunarodne organizacije rada iz 1930. godine o prinudnom radu.

Brisel zato od crnogorskih vlasti očekuje da unaprijede i mehanizme izvještavanja prema sistemu Ujedinjenih nacija za zaštitu ljudskih prava, kao i praćenje i sprovođenje preporuka koje iz tih mehanizama proizlaze.