Po prvi put u istoriji, Albanija više nije zemlja sa muslimanskom većinom. Prema zvaničnim podacima popisa stanovništva iz 2023. godine, muslimani čine 45,7% ukupnog stanovništva, što predstavlja dramatičan pad u odnosu na 56,7% iz 2011. godine.
Ovo predstavlja vjerovatno najveći demografski i kulturni zaokret u albanskoj istoriji, budući da su muslimani više od dva vijeka činili većinu stanovništva te zemlje. Prvi put od uspostavljanja moderne albanske državnosti, muslimanska zajednica spala je ispod praga od 50% i time izgubila status apsolutne većine.
Opadanje muslimanske populacije
Uporedo sa opadanjem broja sunitskih i bektaških muslimana, zabilježen je i porast broja građana koji su se na popisu izjasnili kao „nevjernici“, „ateisti“ ili „neopredeljeni“. Ukupno 17% građana izjasnilo se kao ateisti ili agnostici, dok je dodatnih 13,8% navelo da nema jasnu vjersku pripadnost. Ukupno, skoro svaki treći građanin Albanije sada se ne identifikuje sa bilo kojom tradicionalnom religijom.
Hrišćanstvo u porastu – pravoslavlje prednjači
Uprkos istorijskom nasleđu vjerske represije tokom komunističke diktature Envera Hodže, hrišćanske zajednice u Albaniji bilježe stalan rast. Prema najnovijim podacima, Pravoslavni hrišćani čine oko 7,2% stanovništva (173.645 građana) a Rimokatolici – 8,4% (201.530 građana)
Zajedno, hrišćani sada čine približno 16% ukupne populacije, čime učvršćuju svoj društveni uticaj u zemlji.
Pravoslavlje se posebno izdvaja kao najbrže rastuća vjerska grupa, što ukazuje na snažan povratak duhovnosti u tradicionalnim oblicima, kao i obnovu povjerenja u crkvene institucije. Albanska pravoslavna crkva je u junu 2024. godine dobila novog arhiepiskopa – Jovana (Peljušija), koji je naslijedio dugogodišnjeg arhiepiskopa Anastasiosa. Njegov izbor simbolički je označio novu etapu u obnovi pravoslavne zajednice.
Predstavnici pravoslavne crkve naveli su da zvanični podaci podcjenjuju broj njihovih vjernika, pozivajući se na podatke o krštenjima, liturgijama i unutrašnjim evidencijama. Sa druge strane, neki analitičari smatraju da rast hrišćanskih zajednica nije samo posljedica demografskih kretanja, već i dubljih kulturoloških i identitetskih procesa koji se dešavaju unutar albanskog društva.
Promjena vjerske mape Balkana
Promjena vjerske strukture u Albaniji ima potencijalne geopolitičke i kulturne posljedice. Dok je region tradicionalno posmatran kroz prizmu vjerskih podjela, ova vijest ukazuje na nove tokove i na snagu vjere, ali i na rastući trend sekularizma.
Istorijski posmatrano, Albanija je jedina država na Balkanu koja je tokom komunizma formalno ukinula religiju i proglasila sebe prvom ateističkom državom na svijetu. Ipak, skoro tri decenije nakon pada tog režima, religija se vraća u javni i lični prostor, ali u novim, često suptilnijim oblicima.
Rezultati popisa iz 2023. ne samo što bilježe značajan demografski obrt, već i otkrivaju dublje identitetske transformacije u albanskom društvu. Snažan pad broja muslimana, porast hrišćanskih zajednica i ekspanzija sekularnog svjetonazora ukazuju na to da je vjerska slika Albanije u procesu temeljnog preoblikovanja.
Ovo nije samo statistička promjena već je signal dubokih promjena u duhovnom pejzažu ove zemlje Zapadnog Balkana.
