VAŠINGTON – Administracija američkog predsjednika Donalda Trampa formirala je uži krug država NATO-a sa kojima razgovara o budućnosti Alijanse, dok su iz tog formata izostavljene Velika Britanija, Francuska i tri baltičke države – Litvanija, Letonija i Estonija.

Prema navodima „Politika”, koji se poziva na šest diplomata upoznatih sa pripremama, novi sastanak takozvane Bergenske grupe trebalo bi da bude održan tokom oktobra u Poljskoj. U razgovorima bi trebalo da učestvuju predstavnici SAD, Njemačke, Poljske, Holandije, Norveške, Švedske i Finske.

Format je dobio ime po norveškom gradu Bergenu, gdje je u junu održan prvi sastanak izabrane grupe saveznika. Američku stranu predvodi Elbridž Kolbi, visoki zvaničnik Pentagona zadužen za politiku, a tema razgovora je, prema dosadašnjim informacijama, prilagođavanje NATO-a novim bezbjednosnim i finansijskim okolnostima.

Britanija i Francuska ostale pred vratima

Posebnu pažnju izazvala je odluka Vašingtona da na sastanak ne pozove Veliku Britaniju i Francusku, dvije nuklearne sile i tradicionalno najvažnije evropske članice NATO-a, ali ni Estoniju, Letoniju i Litvaniju, koje posljednjih godina izdvajaju značajan dio svog BDP-a za odbranu.

Jedan zvaničnik iz zemlje koja nije dobila poziv rekao je da saveznici pokušavaju da shvate na osnovu kojih kriterijuma je napravljen uži krug i čemu će tačno služiti razgovori.

Kolbi je poslije prvog skupa u Bergenu naveo da su okupljeni saveznici koji brzo ispunjavaju preuzete obaveze u pogledu izdvajanja za odbranu, imaju dovoljnu „težinu” da doprinesu i spremni su za konkretan rad. Jedan diplomata iz pozvane zemlje, međutim, tvrdi da cilj nije podjela NATO-a, već izrada prijedloga koji bi kasnije mogli da budu razmatrani u okviru cijele Alijanse.

Upravo tu nastaje glavna dilema – ako je nivo izdvajanja za odbranu jedan od ključnih kriterijuma, izostanak baltičkih država teško se može objasniti samo finansijama, jer pojedine od njih već izdvajaju veoma visok procenat nacionalnog dohotka za vojne potrebe.

Leonkov: Vašington želi drugačiji NATO

Ruski vojni analitičar Aleksej Leonkov ocijenio je za „Moskovski komsomolec” da se iza novog formata može nalaziti širi pokušaj Trampove administracije da preuredi odnose unutar Alijanse.

Prema njegovom tumačenju, Vašington više ne želi NATO zasnovan na dosadašnjem modelu odnosa među saveznicima, već hijerarhiju u kojoj bi evropske države imale daleko veću odgovornost za sopstvenu odbranu, ali i manji prostor za samostalno djelovanje.

„Sjedinjenim Državama su potrebni podređeni, a ne partneri u NATO-u”, ocijenio je Leonkov, dodajući da se dio vodećih evropskih država tome protivi jer nastoji da sačuva sopstveni politički i vojni suverenitet.

On smatra da izostavljanje Britanije, Francuske i baltičkih zemalja može da bude povezano i sa razlikama u odnosu prema Rusiji.

Po Leonkovljevoj ocjeni, u Vašingtonu postoji svijest da pojedine evropske članice zagovaraju znatno oštriju politiku prema Moskvi, dok Trampova administracija nastoji da izbjegne scenario direktnog sukoba SAD i Rusije.

To je, međutim, tumačenje ruskog analitičara, dok američka administracija nije javno potvrdila da je odnos prema Moskvi bio kriterijum za izbor država Bergenske grupe.

NATO između američkog vođstva i evropske samostalnosti

Kolbi je i ranije zastupao stav da evropske članice moraju da preuzmu znatno veći dio tereta sopstvene odbrane, dok bi SAD svoje vojne resurse u većoj mjeri usmjeravale ka drugim globalnim prioritetima.

Zato se formiranje Bergenske grupe u evropskim diplomatskim krugovima pažljivo prati kao mogući pokazatelj pravca u kojem Vašington želi da mijenja unutrašnje odnose u Alijansi.

Za sada, međutim, nema zvanične potvrde da ta grupa predstavlja trajnu novu strukturu NATO-a. Pentagon nije javno obrazložio kriterijume po kojima su pojedine zemlje pozvane, a druge izostavljene, što je dodatno podstaklo spekulacije među saveznicima.

Istovremeno, generalni sekretar NATO-a Mark Rute nastavlja da naglašava američku posvećenost odbrani Evrope i tvrdi da trenutno ne postoji neposredna vojna prijetnja teritoriji Alijanse, iako odnose sa Rusijom ocjenjuje kao dugoročni bezbjednosni izazov.