PARIZ – Francuska se suočava sa najvećim talasom srednjoškolskih protesta posljednjih godina, blokade i obustave nastave zahvatile su stotine gradova, sukobi sa policijom postaju sve žešći, a nezadovoljstvo zbog nedostatka nastavnika, pretrpanih učionica i loših uslova u školama preraslo je u ozbiljnu političku krizu za vlast predsjednika Emanuela Makrona.

Najmasovniji dan protesta zabilježen je kada su se srednjoškolcima u više gradova pridružili nastavnici i roditelji. Prema podacima sindikata srednjoškolaca koje prenosi Rojters, oko 1.800 škola bilo je blokirano ili zatvoreno, dok je od početka nemira privedeno više od 6.100 ljudi, uglavnom maloljetnika. Više od 1.800 privedenih suočava se sa sudskim postupcima.

Protesti, započeti u siromašnijim pariskim predgrađima, proširili su se na Marsej, Lion, Nant, Tuluz, Strazbur, Ren, Lil i druge gradove.

Učenici traže više nastavnika, manja odjeljenja, obnovu dotrajalih školskih zgrada i promjene organizacije nastave. Francuske vlasti priznaju da veliki broj škola ima ozbiljne probleme sa nedostatkom osoblja i infrastrukturom, ali istovremeno upozoravaju da su mirne blokade na brojnim mjestima prerasle u nasilje.

Barikade, požari i sukobi sa policijom

Na ulicama su posljednjih dana podizane barikade, paljene kante za smeće, a prema izvještajima francuskih medija i policije, u sukobima su korišćeni pirotehnika, kamenice i druga sredstva. Zabilježeni su i slučajevi upotrebe hlorovodonične kiseline.

Ministarstvo unutrašnjih poslova je već 1. oktobra registrovalo protestne akcije u 1.027 škola, od kojih su 222 bile blokirane. Samo tog dana privedeno je 1.949 ljudi, dok je više od 300 policajaca, žandarma i pripadnika službi za vanredne situacije bilo povrijeđeno.

Ministar prosvjete Eduar Žefre saopštio je da je do početka oktobra povrijeđeno najmanje 170 učenika i 65 zaposlenih u školama.

Situaciju je dodatno zaoštrio slučaj petnaestogodišnjaka u Lensu koji je ostao bez šake i dijela podlaktice nakon eksplozije policijske granate koju je, prema lokalnim izvještajima, podigao sa zemlje tokom nereda. Pokrenuta je istraga o okolnostima tog događaja.

Posebno težak incident dogodio se u Nantu, gdje je požar uništio ulazni hol liceja „Nelson Mandela“. Škola sa oko 1.700 učenika morala je da pređe na nastavu na daljinu, a objekat je zatvoren zbog velikih oštećenja. Istraga o počiniocima je pokrenuta.

Lekornu sazvao krizni štab

Premijer Sebastijan Lekornu predsjedavao je međuresorskim kriznim sastankom, a vlada je angažovala specijalne jedinice policije i mobilne žandarme.

Vlasti su ocijenile da je dio protesta prestao da bude isključivo učenički pokret i prerastao u „urbano nasilje“. Ministar prosvjete Žefre rekao je da su početni zahtjevi učenika bili legitimni, ali je optužio radikalne grupe da su se uključile u proteste.

Lekornu je poslije najnovijeg talasa demonstracija naložio ministrima da do kraja oktobra pripreme konkretne prijedloge koji bi trebalo da obuhvate bržu zamjenu odsutnih nastavnika, uslove u školama i organizaciju nastavnog dana.

Ministar pravde Žerald Darmanen zatražio je, međutim, i oštriju materijalnu odgovornost za uništenu imovinu. Tužiocima je naloženo da ispitaju mogućnost da roditelji maloljetnika uključenih u nasilje snose troškove pričinjene štete.

Darmanen je istovremeno napravio razliku između učeničkih zahtjeva i grupa koje učestvuju u napadima i uništavanju imovine, rekavši da zahtjeve mladih treba saslušati.

Vlast optužuje radikalnu ljevicu, Melanšon podržava proteste

Neredi su se pretvorili i u jedno od velikih političkih pitanja u Francuskoj.

Vlada i pojedini predstavnici bezbjednosnih struktura optužuju stranku Nepokorena Francuska Žan-Lika Melanšona da podstiče mobilizaciju i politički koristi učeničko nezadovoljstvo. Rojters je, pozivajući se na izvor upoznat sa kriznim sastankom, objavio da su obavještajne službe vlastima ukazale na ulogu struktura povezanih sa radikalnom ljevicom u organizovanju dijela protesta.

Nepokorena Francuska odbacuje te optužbe, podržava zahtjeve učenika i optužuje vlast za prekomjernu upotrebu sile. Melanšon i njegova stranka javno su podržali mobilizaciju, ali su se ogradili od paljenja škola i drugih nasilnih incidenata.

Tako je pitanje uslova u francuskim školama postalo dio mnogo šireg političkog sukoba uoči predsjedničkih izbora.

Francuski dug dostigao 3,6 biliona evra

Prostor vlade za velika nova izdvajanja dodatno sužava stanje javnih finansija.

Prema zvaničnim podacima francuskog Nacionalnog instituta za statistiku i ekonomske studije, javni dug je na kraju drugog kvartala 2026. dostigao 3.595,5 milijardi evra, odnosno 119 odsto bruto domaćeg proizvoda. Samo u drugom kvartalu uvećan je za gotovo 60 milijardi evra.

Upravo zato učenički zahtjevi za većim ulaganjima u obrazovanje otvaraju daleko šire pitanje budžetskih prioriteta Pariza.

Školski protesti više nisu ograničeni na pitanje nastave i uslova u učionicama. Poslije požara, hiljada hapšenja, povrijeđenih učenika i policajaca i sve oštrijeg političkog sukoba, kriza je postala jedan od najozbiljnijih unutrašnjih izazova za francusku vladu.

I dok vlast obećava mjere do kraja mjeseca, protestni pokret za sada ne pokazuje znake povlačenja. Od nekoliko blokiranih škola u pariskim predgrađima stigao je do stotina gradova i oko 1.800 zatvorenih ili blokiranih obrazovnih ustanova – što je francusku krizu školstva iz učionica iznijelo pravo na ulice.