Američka vojna intervencija u Venecueli, izvedena u ranim jutarnjim satima 3. januara, označila je radikalan preokret u načinu na koji Vašington demonstrira svoju moć u zapadnoj hemisferi. Vazdušni udari, brza akcija specijalnih jedinica i hapšenje predsjednika Nikolasa Madura i njegove supruge predstavljaju otvorenu poruku da se Sjedinjene Države više ne zadovoljavaju diplomatskim pritiskom i sankcijama, već se vraćaju politici direktne sile.

Operacija je pokazala da Donald Tramp Venecuelu posmatra kao ključnu tačku za uspostavljanje potpune kontrole nad zapadnom hemisferom. Namjera je jasna: u regionu treba da ostanu samo režimi koji su spremni da prihvate američke interese i pravila igre. U tom kontekstu, Venecuela je izabrana kao primjer – demonstracija onoga što se dešava onima koji odbiju da se povinuju.

Drugi, ništa manje važan cilj, jeste kontrola nad resursima, prije svega nad ogromnim naftnim rezervama te zemlje. Venecuelanska nafta već decenijama predstavlja geopolitički ulog, a sada je jasno da Vašington više ne želi posrednike ni dugotrajne pregovore. Vojna akcija je, praktično, označila ulazak Sjedinjenih Država u direktno upravljanje energetskim potencijalom zemlje.

Poruka nije upućena samo Karakasu. Hapšenje Madura služi kao upozorenje drugim liderima u Latinskoj Americi da prostor za samostalnu politiku postaje sve uži. Sjedinjene Države su jasno stavile do znanja da su spremne da mijenjaju vlasti i nameću rješenja gdje god procijene da su njihovi interesi ugroženi – bilo da je riječ o pitanju bezbjednosti, borbe protiv kriminala ili kontrole resursa.

Istovremeno, intervencija ima i globalnu dimenziju. Ovim potezom Vašington šalje signal da neće tolerisati veće prisustvo drugih velikih sila u Latinskoj Americi. Upozorenje je usmjereno prije svega ka Kini, koja je posljednjih godina značajno ulagala u region, ali i ka Rusiji, čiji su vojni i tehnički savjetnici bili prisutni u Venecueli. Sjedinjene Države time nastoje da jasno podvuku granicu uticaja i obnove staru doktrinu isključive dominacije u sopstvenom „dvorištu“.

Akcija u Venecueli ima i unutrašnjopolitičku funkciju. U godini u kojoj Tramp obilježava prvu godinu novog predsjedničkog mandata, potrebna mu je opipljiva i spektakularna pobjeda. Hapšenje stranog lidera, preuzimanje kontrole nad naftnim resursima i obećanje nižih cijena goriva u Sjedinjenim Državama služe kao argument da je politika sile dala brze i vidljive rezultate.

Nakon Madurovog hapšenja, u Karakasu je proglašena privremena tranzicija vlasti, ali ostaje otvoreno pitanje koliko će nova vlast zaista imati autonomiju. Jasno je da će legitimitet u očima Vašingtona zavisiti isključivo od spremnosti da se slijede američke direktive. Istovremeno, evropske države nastoje da nametnu sopstveno rješenje i podrže opozicione figure, što dodatno komplikuje već nestabilnu situaciju.

Događaji u Venecueli pokazuju da je koncept međunarodnih odnosa zasnovan na pregovorima i kompromisima ozbiljno uzdrman. Umjesto diplomatskih formula, na scenu se vratila logika sile kao glavnog instrumenta spoljne politike. Venecuela je prva, ali teško da će biti i posljednja zemlja u kojoj će se ta nova-stara pravila primijeniti.