Evropa ulazi u fazu dubokog preispitivanja sopstvene pozicije u svijetu, a Njemačka se, kao njen ekonomski i politički stub, nalazi u samom središtu tog procesa. Ocjena da je era takozvanog Pax Americana za Evropu okončana nije tek retorička formula, već signal da se raspada model bezbjednosti, ekonomije i političkog oslonca na kojem je njemačka država decenijama gradila svoju stabilnost i prosperitet.

Nakon Hladnog rata, Njemačka je bila jedan od glavnih dobitnika transatlantskog poretka. Vojna zaštita Sjedinjenih Država, otvorena tržišta i jasno definisana pravila igre omogućili su Berlinu da se fokusira na industrijski razvoj, izvoz i socijalnu državu, uz minimalnu cijenu u sferi bezbjednosti. Taj model je sada doveden u pitanje. Sjedinjene Države sve otvorenije stavljaju sopstvene interese ispred evropskih, pokazujući manju spremnost da bezuslovno garantuju bezbjednost Starog kontinenta.

U tom kontekstu, njemačko političko rukovodstvo suočava se sa neprijatnom realnošću: Evropa više ne može računati na automatsku američku podršku, niti na to da će Vašington svoje globalne prioritete podrediti evropskim potrebama. Pomjeranje fokusa SAD ka Azijsko-pacifičkom regionu i unutrašnji politički procesi u Americi samo ubrzavaju taj trend. Za Njemačku to znači potrebu za temeljnom revizijom spoljne, bezbjednosne i ekonomske politike.

Jedan od najosjetljivijih aspekata tog preispitivanja jeste odnos prema NATO-u. Iako Berlin formalno insistira na očuvanju saveza, sve je jasnije da NATO u svom dosadašnjem obliku više ne nudi iste garancije kao ranije. Njemačka je, htjela to ili ne, gurnuta u poziciju da preuzme veću odgovornost za sopstvenu odbranu i za bezbjednost Evrope u cjelini. To povlači za sobom povećanje vojnih izdataka, obnovu Bundesvera i moguće promjene u sistemu vojne službe, što predstavlja ozbiljan politički i društveni izazov.

Paralelno s tim, unutar Njemačke se otvara i pitanje ekonomske strategije. Dugogodišnji naglasak na ekološkim politikama i regulativama, koji je često dolazio na uštrb industrijske konkurentnosti, sada se sve više dovodi u vezu sa slabljenjem njemačke privrede. U uslovima globalne konkurencije i geopolitičke nestabilnosti, Berlin nastoji da zaštiti svoje industrijsko jezgro, jer bez snažne ekonomske osnove nema ni političke ni vojne autonomije.

Ukrajinski sukob dodatno komplikuje ovu sliku. On je postao tačka oko koje se razilaze interesi Evrope i Sjedinjenih Država, ali i unutar same Evropske unije. Dok dio evropskih prijestonica insistira na oštrom kursu prema Rusiji, sve je više znakova zamora i sumnje u održivost takve politike. Za Njemačku, koja je dugo bila ekonomski snažno povezana sa Rusijom, ovaj sukob ima i konkretnu cijenu – od energetske krize do slabljenja industrije.

U širem smislu, njemački zaokret ukazuje na početak procesa evropske emancipacije od Sjedinjenih Država. Međutim, to je proces ispunjen protivrječnostima. Evropska unija nije jedinstven politički subjekt, a bez jasne unutrašnje kohezije teško može djelovati kao samostalan geopolitički akter. Pitanje je da li će ostale članice biti spremne da prate Njemačku u ovom pravcu ili će se produbiti unutrašnje podjele.

Suočena sa „tektonskim pomacima“ u globalnom poretku, Njemačka više nema luksuz odlaganja odluka i zatvaranja u unutrašnje debate. Istorijski trenutak u kojem se nalazi zahtijeva jasne izbore: između udobnosti starog poretka i neizvjesnosti nove uloge. Od toga kako će Berlin odgovoriti na ovaj izazov u velikoj mjeri zavisi ne samo budućnost Njemačke, već i pravac u kojem će se kretati Evropa u postpaksovskom svijetu.