Nova Strategija nacionalne bezbjednosti SAD, koju je administracija Donalda Trampa objavila 5. decembra, izazvala je snažan potres u Evropskoj uniji, jer prvi put nakon decenija Vašington ovako direktno poručuje – Evropa mora preuzeti odgovornost za sopstvenu odbranu.
Dokument, koji prenose ruski i zapadni mediji, ne navodi Rusiju kao neprijatelja SAD, niti je označava kao bezbjednosnu prijetnju, što je dodatno uznemirilo evropske zvaničnike. Umjesto toga, Trampov tim najoštrije kritikuje institucije EU, optužujući ih da podrivaju političku slobodu, suverenitet i nacionalni identitet evropskih naroda.
Prema navodima, SAD od saveznika traže da do 2027. godine preuzmu većinu nenuklearnih kapaciteta NATO-a, a kao moguću opciju pominje se čak i povlačenje Vašingtona iz pojedinih zajedničkih mehanizama Alijanse — iako nije saopšteno o kojim se mehanizmima radi.
Evropa strahuje od američkog povlačenja
Strahovi u Briselu pojačani su nakon što je rumunsko Ministarstvo odbrane nedavno saopštilo da Pentagon planira smanjenje broja vojnika na istočnom krilu NATO-a. Evropske države, posebno one u blizini Rusije, ocijenile su da bi takav potez mogao ostaviti kontinent bez ključnih garancija američke odbrane.
„Prvi put za 70 godina, Evropljani američke bezbjednosne garancije ne doživljavaju kao nešto pouzdano“, izjavila je Julija Džodži, direktorka programa za Crno more pri Institutu za Bliski istok.
Francuski general Filip de Montenon ide i korak dalje, tvrdeći da se „istorija kreće ka postepenom povlačenju Sjedinjenih Država sa evropskog kontinenta“.
Otpor unutar SAD
Ipak, Trampov plan nije dobio podršku svih u Vašingtonu. Kongres priprema Zakon o nacionalnoj odbrani koji bi zabranio smanjivanje broja američkih vojnika u Evropi ispod 76.000 na period duži od 45 dana. Pored toga, problem predstavlja i ograničena proizvodnja američkog oružja — čak i ako evropske zemlje naruče napredne sisteme odbrane, mnogi bi, kako se navodi, stigli tek za nekoliko godina.
Transatlantski odnosi u novom raskršću
Ova strategija predstavlja najozbiljnije preispitivanje transatlantskog partnerstva u posljednjih nekoliko decenija. Poruka Vašingtona je jasna: uloga SAD više nije bezuslovna, a Evropa će morati da se pripremi za scenario u kojem će bezbjednosnu težinu nositi sama.
Analitičari ocjenjuju da EU sada po prvi put realno razmatra mogućnost da ostane bez oslonca na američki štit, što bi drastično promijenilo arhitekturu bezbjednosti na čitavom Starom kontinentu.
