RIJAD – Saudijska Arabija suočava se sa jednom od najozbiljnijih bezbjednosnih kriza u posljednjoj deceniji, nakon što su jemenski Huti, koje podržava Iran, izveli raketni napad na Međunarodni aerodrom „Kralj Halid” u Rijadu, u kojem je u subotu poginulo najmanje 13 ljudi, a više od 300 je povrijeđeno. Napadi su nastavljeni i u nedjelju, kada je novi projektil pogodio aerodromski terminal, dodatno pojačavajući pritisak na saudijsko rukovodstvo.

Eskalacija je uslijedila svega nekoliko dana nakon što je kraljevina pokrenula veliku vojnu ofanzivu u Jemenu, pružajući podršku vladinim snagama koje pokušavaju da potisnu Hute sa strateški važnih položaja. Međutim, uprkos saudijskim vazdušnim udarima, pobunjenici su zadržali značajan dio teritorije, dok su istovremeno pojačali raketne napade na ciljeve duboko unutar Saudijske Arabije.

Kako ocjenjuje Si-En-En, najnoviji razvoj događaja postavlja pitanje da li će Rijad nastaviti dosadašnju strategiju oslanjanja na vazdušnu podršku jemenskim saveznicima ili će biti primoran da razmotri neposrednije vojno angažovanje.

Saudijski prestolonasljednik Mohamed bin Salman i njegov brat, ministar odbrane Haled bin Salman, nalaze se pred složenim izborom. Poslije 11 godina pokušaja da vojnim operacijama i diplomatskim pregovorima ograniče uticaj Huta, pobunjenički pokret ne samo da nije poražen već je u međuvremenu značajno unaprijedio svoje vojne sposobnosti.

Huti nastoje da učvrste kontrolu nad većim jemenskim gradovima i prošire teritoriju pod svojom vlašću, uključujući i gusto naseljeni Taiz, dok njihovi raketni kapaciteti predstavljaju neposrednu prijetnju saudijskoj infrastrukturi.

„Ova prijetnja mora biti okončana jednom za svagda”, izjavio je za Si-En-En Ali Šihabi, autor i komentator saudijske politike.

On je naglasio da će ishod sukoba u velikoj mjeri zavisiti od djelovanja jemenskih vladinih snaga na terenu, kojima Saudijska Arabija pruža aktivnu vazdušnu podršku.

Ipak, mogućnost da saudijska vojska u većem broju uđe na teritoriju Jemena nosi ozbiljne rizike. Takav potez mogao bi da uvuče kraljevinu u dugotrajan i skup kopneni rat, na izuzetno nepristupačnom terenu, protiv protivnika koji ima veliko iskustvo u gerilskom ratovanju.

Istovremeno, novi rat velikih razmjera mogao bi da ugrozi ekonomsku strategiju prestolonasljednika Mohameda bin Salmana, zasnovanu na privlačenju stranih investicija, razvoju turizma i predstavljanju Saudijske Arabije kao stabilnog regionalnog ekonomskog centra.

Posebnu zabrinutost izaziva činjenica da su Huti tokom prethodne dvije decenije, uz podršku Irana, od lokalnog pobunjeničkog pokreta postali vojna organizacija koja raspolaže balističkim raketama, bespilotnim letjelicama i drugim sistemima sposobnim da ugroze ciljeve na velikim udaljenostima.

„Usavršili su svoje ratovanje. Postali su sofisticiraniji u napadima, uporniji su i unaprijedili su svoje obavještajne sposobnosti”, izjavio je za Si-En-En neimenovani zvaničnik iz južnog Jemena, koji se godinama borio protiv Huta.

Prema riječima portparola jemenske vojske Madžeda el Nazilija, nove rakete kojima raspolažu pobunjenici imaju veću brzinu i koriste sisteme termalnog navođenja, koji omogućavaju praćenje izvora toplote. Za sada nije potvrđeno da li je takvo oružje upotrijebljeno prilikom napada na aerodrom u Rijadu.

Dodatnu dimenziju prijetnji predstavlja moguća upotreba vještačke inteligencije u razvoju raketnog naoružanja. Američka kompanija „Antropik” saopštila je u septembru da je otkrila grupu iz sjevernog Jemena koja je koristila njen sistem „Klod” za razvoj softvera namijenjenog navođenju, upravljanju i stabilizaciji raketa tokom leta.

Kompanija je navela da su pojedini zahtjevi blokirani, ali da su korisnici uspijevali da zaobiđu dio zaštitnih mehanizama. Ipak, nije potvrđeno da je na taj način razvijeno operativno oružje, niti da su takvi sistemi korišćeni u napadima na Saudijsku Arabiju.

Najnovija eskalacija ima i širu geopolitičku dimenziju. Djelovanje Huta sve češće se posmatra u kontekstu konfrontacije Irana i Sjedinjenih Američkih Država, pri čemu udari na saudijsku infrastrukturu mogu da proizvedu posljedice koje prevazilaze granice Arabijskog poluostrva.

Napadi na aerodrome, energetska postrojenja i druge strateške objekte mogli bi da ugroze međunarodni saobraćaj, snabdijevanje energentima i globalne trgovinske tokove, posebno imajući u vidu značaj Crvenog mora i moreuza Bab el Mandeb.

Suočen sa rastućom prijetnjom, Rijad je zatražio podršku međunarodnih partnera. Francuska, Velika Britanija i Pakistan izrazili su spremnost da pomognu Saudijskoj Arabiji, dok se razmatraju i dodatni oblici saradnje sa Turskom i drugim saveznicima.

Za saudijsko rukovodstvo sada je ključno pitanje kako zaustaviti raketne napade, a da se izbjegne novi kopneni rat sa neizvjesnim ishodom. S druge strane, Huti pokazuju da su sposobni da, uprkos vojnoj i tehnološkoj nadmoći protivnika, zadrže svoje položaje i nanesu ozbiljnu štetu strateškim objektima kraljevine.

Poslije najnovijih udara na Rijad, mogućnost da se sukob ograniči na dosadašnji nivo vojnih operacija postaje sve neizvjesnija, dok opasnost od šire regionalne eskalacije dodatno raste.