Ovih dana se svaka riječ izgovorena u javnom prostoru pretvara u politički signal, a svaka objava na društvenim mrežama zadobija težinu institucionalne poruke. Pojavljivanje spornog saopštenja sa naloga „Ne damo svetinje“, kojim se prihvata izvinjenje nakon vandalskog i anticrkvenog napada na mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija u Novom Sadu, otvorilo je pitanja koja više nije moguće gurati pod tepih unutarcrkvene tišine.

Jer, nije sporno da Crkva prašta – ona upravo time svjedoči Hrista. Ali jeste sporno kada se, u trenutku kada još nije do kraja razjašnjeno ko je, kako i sa kojim motivom kreirao atmosferu u kojoj je napad u Novom Sadu postao moguć, pojavljuje ton koji, htjeli mi to priznati ili ne, djeluje kao prihvatanje narativa o „nenamjernom činu“ i „zabuni“, čime se težište odgovornosti pomjera sa organizacije i podstrekavanja na polje navodne individualne omaške.

Ono što dodatno komplikuje čitav slučaj jeste činjenica da se pomenuti nalog u javnosti već godinama percipira kao medijski instrument Mitropolije crnogorsko-primorske, što obavezuje na institucionalnu jasnoću, jer je u pitanju zvanični kanal i glas, koji koristi autoritet Crkve bez jasnog mandata.

Ukoliko se preko takvih kanala relativizuju incidenti koji imaju anticrkvenu dimenziju, onda je prirodno da vjernici, sveštenstvo i šira javnost zatraže odgovor na jednostavno, ali suštinsko pitanje – ko govori u ime Mitropolije, i po čijem blagoslovu?

Crkva, ako želi da ostane saborna, ne može sebi dozvoliti komunikacionu dvosmislenost, budući da dvosmislenost rađa sumnju, a sumnja podriva povjerenje, što je za crkveno tijelo daleko opasnije od spoljašnjeg napada.

Skandalozan istup na društvenim mrežama rektora Bogoslovije na Cetinju

Posebnu težinu cijeloj situaciji daje činjenica da je rektor Bogoslovije „Sveti Petar Cetinjski“, Blagoje Rajković, sa svog ličnog profila podijelio objavu profila pod imenom „Savić Uroš“, u kojoj se, kroz dramatičnu retoriku i oštar ton, iznosi narativ o progonima, smjenama, izbacivanjima i navodnom obračunu sa onima koji „podržavaju zdrav razum i slobodu govora“.

Iako svaki pojedinac ima pravo na lično mišljenje, nije svejedno kada takav stav javno artikuliše rektor ustanove koja obrazuje buduće sveštenike, buduće nosioce crkvene propovijedi i duhovnog autoriteta, jer se u tom slučaju lični stav neizbježno prepliće sa institucionalnim položajem.

Ovakvi istupi, ma koliko bili formalno privatni, mogu biti protumačeni kao dio šireg diskursa koji implicitno dovodi u pitanje odluke Svetog Arhijerejskog Sinoda SPC i autoritet patrijarha srpskog Porfirija.

Crkva, međutim, nije mreža samostalnih profila, već saborno tijelo u kojem se različita mišljenja razmatraju unutar kanonskog poretka, a ne putem javnih statusa koji, svjesno ili nesvjesno, stvaraju utisak paralelnih centara tumačenja crkvene stvarnosti.

Neko mora biti odgovoran

Kada se u kratkom vremenskom periodu pojave objave koje relativizuju anticrkveni incident i javni šerovi koji koriste narativ konfrontacije, neminovno se nameće pitanje da li je riječ o slučajnosti ili o simptomatičnom obrazcu komunikacije koji djeluje mimo jasno artikulisanog crkvenog stava.

Niko nema pravo da privatizuje autoritet Mitropolije, kao što niko nema pravo da sopstvene političke ili frakcijske emocije oblači u ruho crkvenog glasa, jer se time ne brani Crkva, već se ona instrumentalizuje.

Ako postoje različita viđenja, ona se rješavaju u saboru, u bratskom razgovoru, unutar kanonske discipline, a ne putem društvenih mreža koje, po svojoj prirodi, favorizuju polarizaciju i dramu.

Jer najveću štetu Crkvi ne nanose spoljni napadi, već utisak unutrašnje razuđenosti glasa, koji protivnici rado koriste kao dokaz navodne podjele.

Zato je, u ovom trenutku, više nego potrebno da se iz Mitropolije crnogorsko-primorske jasno saopšti ko ima blagoslov da govori u njeno ime, šta je zvanični stav o incidentu u Novom Sadu i da li lični istupi pojedinaca predstavljaju institucionalnu poziciju ili privatno mišljenje.

Sabornost nije puka forma, već duhovni poredak. A poredak, ako želi da ostane poredak, mora biti jasan, vidljiv i odgovoran.