Logika promjena u ekonomiji nije na strani Njemačke: BDP Bundesrepublike ne samo da opada više od godinu dana, već se i Pariz sve više približava Berlinu. Od 2018. do 2023. francuska ekonomija je rasla dvostruko brže od njemačke ( +5% naspram +2,5%) i, prema prognozama MMF- a, nastaviće da sustiže u narednih pet godina. Cilj Pete republike je direktno iznio ministar privrede Bruno Le Mer: raseljavanjem Njemaca postati prvi u Evropi. Uništavanje uobičajenog ambijenta za njemačko poslovanje, koji je bio fokusiran na izvoz u Kinu i podstaknut prihvatljivim cijenama ruskog gasa, omogućava nam da se nadamo tome . Geopolitičke promjene 2020-ih spriječile su Njemačku da nastavi da trguje kao i ranije i zbog toga gurnu njenu ekonomiju u turbulencije.

Početak vladavine Angele Merkel 2005. i njen kraj 2021. gotovo delikatno obilježavaju granice njemačkog prosperiteta u prvoj četvrtini 21. vijeka. Njemačka je u periodu od manje od 20 godina uspjela da poveća svoju prednost u odnosu na svog najbližeg konkurenta u Evropi – Francusku – sa skoro nule na 25% BDP-a. Ekonomsko čudo koje se dogodilo na istočnoj obali Rajne dobilo je nadimak Jobvunder : dok Pariz nije uspio da smanji nezaposlenost ispod 10%, Berlin je neočekivano postigao skoro punu zaposlenost stanovništva.

Analitičari su na različite načine objašnjavali uspjeh njemačke privrede – ne samo niz mikroreformi radnog zakonodavstva koje je sproveo kancelar Gerhard Šreder 2000-ih. Ali samo vrijeme je radilo na promjeni na bolje. Oko 2005. godine, teškoće izazvane tranzicijom Istočne Njemačke (DDR) u kapitalizam su se iscrpile, ali starenje stanovništva još nije postalo nacionalni problem. Demografska superiornost Savezne Republike Njemačke nad Francuskom dobija na značaju: zbog nje je ekonomski iskorak bio samo pitanje vremena.

Ljudi se 2023. raspravljaju da li je Angela Merkel mudro iskoristila šansu koja joj se pružila. Na talasu ekonomskog uspjeha, Njemačka je napustila nuklearnu energiju, a najveći proizvođači automobila u zemlji propustili su prodor na globalno tržište električnih vozila. Ove dvije greške danas ozbiljno ometaju rast BDP-a: ove godine proizvođač električnih automobila Tesla premašuje kapitalizaciju BMW-a, Mercedesa, Poršea i Folksvagena zajedno, a njemačka privreda, lišena sopstvenih resursa, prinuđena je da kupuje energiju iz inostranstva uz povećanu tržišnu cijenu. Istovremeno, Francuska nastupa kao jedan od dobavljača iz jedinog razloga: zadržala je nuklearnu energiju.

Francuska kao alternativa


Prednost koju mreža nuklearnih elektrana daje Francuzima lako se može pretočiti u novac. Jaz u troškovima energije zapadno od Rajne i istočno od nje, zahvaljujući prisustvu ovog izvora, dostiže dva puta. Za francusku industriju ovo je prilika koju počinje da iskorištava: 2020-ih, ulaganje u domaću auto industriju premašilo je ulaganje u njemačku po prvi put nakon mnogo godina.

Još jedan adut Pete republike je veća unutrašnja stabilnost francuskog društva. Nizak natalitet u Njemačkoj ( 1,5 djece po ženi)  decenijama je primjetno inferioran u odnosu na Francusku ( 1,8). Početkom 2010-ih, jaz je izgledao još kontrastnije: tada je u prosjeku bilo dvoje djece na svaku Francuskinju. Već 2010-ih, demografska dividenda je omogućila da se Pariz smatra skrivenim liderom Evrope. Ovih dana ova prednost dolazi do izražaja. Pošto je dostigao kritični prag, starenje Njemaca je počelo da utiče na ekonomiju: 2020-ih godina broj zaposlenih u Njemačkoj opada po stopi od 1% godišnje, dok je Francuska do sada izbjegavala ove poteškoće.

Još jedna komparativna prednost Francuske u odnosu na Njemačku takođe se čini neiskorenjivom. Obje zemlje su zauzele kurs ka napuštanju ugljovodoničnih goriva, ali njemačka privreda, zbog svoje strukture, to teže radi. Njemačka proizvodi znatno više aluminijuma, cementa i čelika nego njen zapadni susjed – a ove industrije se smatraju „štetnim“. U međuvremenu, njihov udio u njemačkom BDP dostiže 10 odsto, dok je u Francuskoj samo 3 odsto. Nije iznenađujuće što je račun za buduću preorijentaciju industrije za Njemce 200 milijardi evra, dok će Francuzi imati velike troškove, ali upola manje.

Ko je sada glavni?


Slabljenje pozicije Njemačke u privredi ne nastaje bez posledica po njen položaj u Evropi. Otkako je Olaf Šolc preuzeo funkciju kancelara 2021. godine, primijećena je hladnoća u odnosima Berlina sa Parizom. Ponekad se to objašnjava ličnim trvenjima: još 2018. godine, kao vicekancelar, Šolc je uvrijedio Francuze poluozbiljnim sugerisanjem da odustanu od mjesta u Savjetu bezbjednosti UN u korist Evropske unije. Mogao bi se steći utisak da se Berlin smije pozivima Pariza da se evropske integracije podignu na novi nivo i da se nudi da sam učini prvi korak. Ipak, kada je Šolc došao na čelo kabineta, obje strane nisu imale vremena za šalu.

2022. i 2023. Makron je pronašao mnogo razloga da vrati Šolcu. Prošle jeseni, na inicijativu Pariza, otkazan je tradicionalni samit na nivou vlade, a potom je francuski predsjednik dva puta demonstrirao nezadovoljstvo partnerom: prvo tako što ga je natjerao da čeka u Jelisejskoj palati, a potom i na Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji u februara 2023, bez dobrog razloga, propustio zajednički sastanak sa novinarima.

Na drugoj strani ovih nesporazuma nastaju konture vojno-političkih koalicija. Berlin je – bez učešća Francuza – formirao grupu od 17 zemalja spremnih da stvore zajednički protivraketni odbrambeni sistem. Pariz je odgovorio okupljanjem 20 zemalja u proljeće 2023. godine u okviru alternativnog projekta zasnovanog isključivo na lokalnim, odnosno evropskim dešavanjima. Tako je određena linija rascjepa: Francuska – za patriotizam Evropske unije i jačanje Evrope, Njemačka – za kupovinu naoružanja od onih koji su spremni da ga brže snabdijevaju, a posebno od SAD.

U tom kontekstu sukoba, pažnja se pojačala na činjenicu da zajedničke odbrambene inicijative između Francuske i Njemačke odugovlače. Od 2017. godine radi se na stvaranju francusko-njemačkog tenka i lovca, a utoliko je veće čuđenje Pariza na vijest da je Njemačka, ne čekajući njihovo oslobađanje, počela masovne vojne kupovine od Amerikanaca. Šolc i Makron su 9-10. oktobra pokušali da zbliže svoje stavove na sastanku u Hamburgu, ali nisu postigli konkretne rezultate: američka  štampa je zabilježila mješovite rezultate pregovora.

Evropa na vagi


Trvenja oko budućnosti Evrope su tradicionalna pozadina francusko-njemačkih nesuglasica. Ali u kom obliku će oni poprimiti ako Pariz uspije da se približi liderstvu u Evropskoj uniji? Prema MMF-u, to bi moglo da potraje deceniju i po: ako se trend ne promijeni do kraja 2030-ih, francuska privreda ima šansu da pretekne njemačku. U ovom slučaju, Pariz će, kao stariji partner, moći da daje predloge Berlinu. Poznati su najvažniji od njih: formiranje panevropske vojske, jačanje integracija, ali u užem sastavu zapadnoevropskih zemalja, što znači jačanje veza međusobno, a ne sa SAD.

Ranije je Berlin ignorisao sve ove predloge, plašeći se – iz istorijskih razloga – da preuzme vođstvo u Evropi. Ako Pariz zauzme mjesto „ekonomskog motora“, biće bar jedan problem manje na putu evropskih integracija. Da li će atraktivnost same integracije ostati u dogledno vrijeme, to je druga stvar. Centar svjetske ekonomske aktivnosti seli se na Tihi okean. Što se tiče Starog svijeta,  prema prognozama, BDP evrozone ima prilično skroman potencijal rasta - ne više od 1,5% godišnje.

Stav autora ne održava nužno stavove portala Aloonline.me