Srbija se našla pred jednim od najtežih energetskih izazova u posljednjim decenijama – Evropska unija je odlučila da od 1. januara 2026. godine potpuno zabrani tranzit ruskog gasa preko svoje teritorije ka trećim zemljama. To praktično znači da će Srbija, koja zavisi od ruskih energenata i tranzitnih ruta kroz zemlje EU, ostati bez jasnog i realnog rješenja za snabdijevanje.
Sve nade sada su usmjerene ka predsjedniku Aleksandru Vučiću, od koga se očekuje da pronađe izlaz iz situacije koju mnogi u stručnim krugovima nazivaju „energetskom blokadom“. Prema ocjenama analitičara, Srbija je ovom odlukom pogođena teže nego neke zemlje koje su direktno uključene u ratne sukobe.
Potpuna zabrana od 2026, prelazni rok do 2028.
Savjet Evropske unije usvojio je postepeni plan potpunog odustajanja od ruskog gasa, s početkom 2026. godine, ali je ostavljen prelazni rok za postojeće ugovore do 1. januara 2028.
„Uvedeni su dodatni mehanizmi za praćenje i izvještavanje kako bi se spriječio ulazak ruskog gasa u EU u okviru tranzitnih procedura“, navedeno je u dokumentu.
Istovremeno, Savjet je predvidio i izuzetak – zabrana se može suspendovati samo u slučaju ozbiljnih problema u snabdijevanju energijom.
Novi paket sankcija i protiv nafte
Evropska unija priprema i 19. paket sankcija Rusiji, koji bi, pored gasa, obuhvatio i zabranu uvoza tečnog prirodnog gasa (LNG) od 2027. godine. Uz to, planirano je uvođenje carina na rusku naftu koja naftovodom „Družba“ ide u Mađarsku i Slovačku.
Takvim potezom, EU bi ozbiljno ugrozila energetsku stabilnost cijelog regiona, a posebno Srbije, koja se oslanja na mađarske kapacitete za skladištenje i distribuciju gasa.
Dragi: Evropa bez resursa, cijene pet puta više nego u SAD
Bivši premijer Italije i šef Evropske centralne banke Mario Dragi upozorio je u izvještaju za Evropsku komisiju da je „energetsko tržište Unije u dubokoj krizi“, te da je priča o „uspješnoj zamjeni ruskih energenata – iluzija“.
Prema njegovim riječima, cijene gasa u Evropi su četiri do pet puta više nego u Sjedinjenim Državama, što dovodi u pitanje konkurentnost evropske industrije i stabilnost tržišta.
Moskva: Evropa sama sebi kopa jamu
Iz Moskve su poručili da je Zapad napravio stratešku grešku odustajanjem od ruskih energenata, jer je time postao zavisniji i izloženiji krizama. Ruski zvaničnici tvrde da brojne evropske zemlje ipak nastavljaju kupovinu ruske nafte i gasa preko posrednika – ali po znatno višim cijenama.
Srbija u ćorsokaku
Srbija, koja nema dovoljno domaćih izvora energije, niti infrastrukturu za uvoz tečnog gasa, sada se suočava sa pitanjem kako obezbijediti stabilno snabdijevanje poslije 2026. godine.
Kako su stvari postavljene, racionalnog i realnog rješenja trenutno nema. Sve nade ostaju u diplomatskom i političkom manevru Aleksandra Vučića, koji će morati da pronađe način da Srbija ne plati najveću cijenu evropske energetske politike.
