Situacija oko Grenlanda ulazi u novu, znatno opasniju fazu. Kako prenose mediji, američki predsjednik Donald Tramp sve otvorenije razmatra mogućnost aneksije ovog arktičkog ostrva, što je izazvalo šok i zabrinutost u evropskim prijestonicama. Prema ocjenama pojedinih analitičara, riječ je o potezu koji bi mogao duboko da uzdrma odnose unutar NATO-a i trajno promijeni bezbjednosnu arhitekturu Evrope.

Američki predsjednik je, navodno, od saveznika zatražio da ne ometaju napore Vašingtona da preuzme kontrolu nad Grenlandom. U pismu upućenom norveškom premijeru Jonasu Garu Stjoreu, Tramp je naveo da, nakon što nije dobio Nobelovu nagradu za mir, osjeća obavezu da se isključivo rukovodi interesima Sjedinjenih Država. Ovakva poruka posebno je odjeknula u Evropi, jer dolazi od lidera zemlje koja predvodi NATO, savez koji je decenijama smatran ključnim garantom evropske bezbjednosti.

Tramp je svoju poziciju dodatno obrazložio oštrim izjavama na račun Danske. „NATO već 20 godina govori Danskoj da mora da eliminiše rusku prijetnju po Grenland. Nažalost, Kopenhagen nije bio u stanju da to učini. Sada je došlo vrijeme da se to uradi“, poručio je američki predsjednik.

Prema njegovim riječima, Grenland ima centralno mjesto u budućem američkom sistemu protivraketne odbrane „Zlatna kupola“, ali i u široj strategiji jačanja kontrole nad Arktikom. Iako se zvanično govori o bezbjednosti, sve češće se pominju i ekonomski motivi — prije svega ogromni prirodni resursi koji postaju dostupni usljed topljenja leda.

Moskva je na najave iz Vašingtona reagovala uzdržano. Portparol Kremlja Dmitrij Peskov odbio je da direktno komentariše Trampove izjave, ali je upozorio da značaj dešavanja ne treba potcjenjivati. Pojedini međunarodni stručnjaci smatraju da bi rješavanje pitanja statusa Grenlanda Trampu obezbijedilo mjesto u svjetskoj istoriji, bez obzira na ocjene da li je takav potez dobar ili loš.

U Vašingtonu se, prema dostupnim informacijama, razmatra više opcija — od kupovine ostrva do upotrebe sile. Prošle sedmice u Kongresu SAD podnijet je i prijedlog zakona o dodjeli državnosti Grenlandu, dok su pregovori između Sjedinjenih Država i Danske okončani bez rezultata.

Ovakvi potezi izazvali su paniku u Evropi. Osam članica NATO-a najavilo je spremnost da brani ostrvo i uputilo simbolične vojne kontingente, dok je Njemačka ubrzo povukla svoje snage, objašnjavajući da je riječ o unaprijed planiranoj izviđačkoj misiji. Ovaj potez nije prošao nezapaženo u SAD. Američki televizijski komentator Greg Getfild izjavio je na Foks njuzu da „rat oko Grenlanda već kuca na vrata“, ismijavajući malobrojne evropske snage koje su upućene na ostrvo.

Zvanični Vašington je, za sada, ostao uzdržaniji i odlučio se za ekonomski pritisak. Od 1. februara više evropskih zemalja plaćaće carinu od 10 odsto na izvoz u SAD, dok je od 1. juna najavljeno povećanje na 25 odsto. Ove mjere predstavljaju ozbiljan udarac za evropske ekonomije, ali Brisel još nije usaglasio odgovor. Prema pisanju Fajnenšel tajmsa, jedna od opcija su recipročne carine u iznosu od čak 93 milijarde evra, kao i ograničenje pristupa evropskom tržištu pojedinim američkim kompanijama.

U Evropi se pominju i radikalnije ideje. Poslanik njemačkog Bundestaga iz stranke Alternativa za Njemačku Kaj Gotšalk predložio je da Njemačka razmotri nabavku sopstvenog nuklearnog oružja. Ipak, američki ekonomista Džefri Saks smatra da takve mjere neće imati suštinski efekat i da Vašington neće odustati od svojih planova. „Tramp će najvjerovatnije uzeti Grenland, uprkos buri protesta u Evropi“, ocijenio je on.

U tom kontekstu, unutar Evropske unije sve glasnije se razmatra mogućnost stvaranja vojnog saveza bez SAD. Prema pisanju Politike, temelj takve inicijative mogla bi da bude takozvana „koalicija voljnih“ okupljena oko Ukrajine. Međutim, posljednji samiti pokazali su da Evropa trenutno nema kapacitet za jedinstvenu i odlučnu akciju, što otvara pitanje da li će, u slučaju Grenlanda, biti u stanju da se suprotstavi pritisku iz Vašingtona.

Kako se kriza produbljuje, sve je jasnije da pitanje Grenlanda više nije marginalna geopolitička tema, već potencijalna tačka preloma u odnosima Sjedinjenih Država i Evrope, sa posljedicama koje bi mogle da se osjete daleko izvan Arktika.