Na današnji dan, 1. novembra 1918. godine, Prva srpska armija pod komandom vojvode Petra Bojovića oslobodila je Beograd, okončavši trogodišnju okupaciju srpske prijestonice u Prvom svjetskom ratu. Oslobođenje je uslijedilo poslije proboja Solunskog fronta i jednog od najbržih prodora u istoriji srpske vojske, koja je za svega 45 dana, uz neprekidne borbe, prešla oko 500 kilometara i stigla do Beograda.

U oslobođeni grad prvi su, 1. novembra 1918. godine, ušli pripadnici Sedmog pješadijskog puka, koji je pretežno bio popunjen vojnicima porijeklom iz Beograda. Njihov ulazak označio je završetak okupacije koja je trajala od oktobra 1915. godine, kada su austrougarske i njemačke snage zauzele srpsku prijestonicu.

Već oko 11 časova pripadnici Dunavske divizije prodrli su kroz centar grada do Beogradske tvrđave na Kalemegdanu. U ranim popodnevnim časovima jedinice Dunavske i Moravske divizije uspostavile su kontrolu nad Vračarom, Topčiderskim brdom i Čukaricom, čime je oslobođenje prijestonice bilo okončano.

Istovremeno, njemačke i austrougarske trupe povlačile su se prema sjeveru, minirajući most preko Save kako bi usporile dalje napredovanje srpske vojske. Prilikom ulaska u Beograd srpske jedinice nastojale su da izbjegnu artiljerijska dejstva i dodatna razaranja grada koji je već pretrpio ogromnu štetu tokom rata.

Od Solunskog fronta do Beograda za 45 dana

Oslobođenju srpske prijestonice prethodio je proboj Solunskog fronta, započet sredinom septembra 1918. godine, u kojem je srpska vojska imala presudnu ulogu. Poslije sloma neprijateljskih položaja, srpske armije krenule su u nezadrživo napredovanje prema sjeveru, oslobađajući grad za gradom.

Prva armija vojvode Petra Bojovića razbila je njemačke i austrougarske snage u dolini Južne Morave, oslobodila Niš 12. oktobra i nastavila nastupanje prema Beogradu.

Brzina srpskog napredovanja iznenadila je i savezničku komandu, koja je u pojedinim trenucima strahovala da srpske jedinice odmiču previše daleko od ostalih savezničkih snaga. Ipak, nastupanje nije zaustavljeno, a za nepunih mjesec i po dana srpska vojska uspjela je da oslobodi otadžbinu.

Prijestonica poslije tri godine okupacije

Beograd je tokom Prvog svjetskog rata pretrpio velika razaranja. Grad koji je uoči rata imao oko 90.000 stanovnika dočekao je oslobođenje sa višestruko manjim brojem žitelja, razrušenom infrastrukturom i ozbiljnim nestašicama osnovnih životnih namirnica.

Stanovništvo je srpske vojnike dočekalo sa oduševljenjem, ali velikih zvaničnih svečanosti nije bilo. Poslije godina ratovanja, okupacije i stradanja, i oslobodioci i građani bili su iscrpljeni, dok je srpskoj vojsci predstojao nastavak operacija na teritorijama Austrougarske monarhije koja se raspadala.

Oslobođenje Beograda predstavljalo je završnicu velikog vojnog pohoda započetog probojem Solunskog fronta i jedan od najznačajnijih datuma srpske istorije.

Samo deset dana kasnije, 11. novembra 1918. godine, potpisivanjem primirja sa Njemačkom okončana su borbena dejstva na Zapadnom frontu, čime je završen Prvi svjetski rat.

Današnji datum ostao je simbol povratka srpske vojske u prijestonicu poslije tri godine okupacije i pobjede Srbije u Velikom ratu, plaćene ogromnim ljudskim žrtvama.