HELSINKI – Ispod ulica finske prijestonice nalazi se razgranata mreža od oko 5.500 skloništa, projektovanih da u slučaju rata, velikog napada ili druge vanredne situacije prime gotovo 900.000 ljudi – znatno više nego što Helsinki ima stalnih stanovnika.

Britanski list „Tajms” ovaj sistem opisuje kao svojevrstan podzemni grad i jedan od najvidljivijih dokaza da se Finska ozbiljno priprema za mogućnost šireg sukoba sa susjednom Rusijom. Ipak, riječ je o infrastrukturi koja nije nastala kao neposredna reakcija na sadašnju krizu, već se decenijama razvija kao dio finske doktrine opštenarodne odbrane i civilne zaštite.

Prema zvaničnim podacima Gradske uprave Helsinkija, raspoloživi kapaciteti dovoljni su ne samo za stanovnike prijestonice već i za ljude koji se u trenutku opasnosti zateknu u gradu, uključujući putnike i posjetioce. Savremena skloništa namijenjena su zaštiti od radijacije, otrovnih materija, rušenja objekata i dejstva različitih vrsta oružja.

Posebnost finskog sistema predstavlja takozvana dvostruka namjena. Veliki podzemni prostori u mirnodopskim uslovima nisu zaključani i napušteni, već se koriste kao bazeni, sportske dvorane, dječja igrališta, parkinzi, karting staze, skejt-parkovi, strelišta, crkve i prostorije u kojima vježbaju muzički sastavi.

U jednom od najvećih kompleksa nalaze se tereni, teretana i dječje igralište na dubini od oko 25 metara. Prostor zapremine približno jednake sedmospratnoj poslovnoj zgradi može da primi oko 6.000 ljudi, a u slučaju opasnosti oprema se krevetima, rezervoarima za vodu, sanitarnim čvorovima i drugom neophodnom opremom.

„To je ideja dvostruke namjene”, objasnio je za „Tajms” Juka-Peka Šrederus iz gradske službe za spasavanje, navodeći da se objekti iznajmljuju i svakodnevno koriste kako bi se istovremeno provjeravalo da li svi sistemi ispravno funkcionišu.

Skloništa raspolažu ojačanim vratima, sistemima za filtriranje vazduha, nezavisnim snabdijevanjem vodom i električnom energijom, komunikacionim sistemima i opremom neophodnom za višednevni boravak velikog broja ljudi. Prostori koji se u mirnodopskim uslovima koriste u druge svrhe moraju da budu ispražnjeni i osposobljeni kao potpuno funkcionalna skloništa u roku od 72 časa.

Finski zakon istovremeno obavezuje investitore da u stambenim i poslovnim objektima većim od 1.200 kvadratnih metara obezbijede prostor za civilnu zaštitu. Troškovi izgradnje takvog skloništa procjenjuju se na između 1,5 i četiri odsto ukupne vrijednosti novog objekta.

Na teritoriji cijele Finske postoji oko 50.500 skloništa sa mjestom za približno 4,8 miliona ljudi. Oko 85 odsto tih objekata izgrađeno je poslije 1971. godine i opremljeno savremenim sistemima ventilacije i filtriranja.

Finske vlasti posljednjih godina dodatno ulažu u obnovu i izgradnju skloništa, uz obrazloženje da su povećane opasnosti od hibridnih operacija, sabotaža, kibernetičkih napada i ugrožavanja kritične infrastrukture. Iskustvo Helsinkija postalo je predmet interesovanja brojnih stranih delegacija, naročito iz Ukrajine, Poljske, Njemačke i zemalja Bliskog istoka. Samo veliki kompleks Merihaka do sada je posjetilo oko 800 inostranih delegacija.

Ispod mirnih ulica, trgova i neoklasičnih fasada Helsinkija tako se nalazi paralelna infrastruktura grada, stvorena da u mirnodopskim uslovima bude dio svakodnevnog života, a u času krize postane jedan od najrazvijenijih sistema zaštite stanovništva u Evropi.