Ovogodišnja proslava slave Nove srpske demokratije u Pljevljima otkrila je detalj koji bi, da nije pažljivo uočen, prošao ispod radara javnosti. U središtu priče nije govor, protokol, niti uobičajena stranačka svečanost, već guslar Milan Marković.

Marković je nastupio na slavi NSD-a u Pljevljima, pred stranačkim vrhom, lokalnim rukovodstvom i Andrijom Mandićem. Nekoliko dana kasnije, isti Milan Marković pojavio se i na Grahovcu, na proslavi Dana nezavisnosti Crne Gore, u programu koji je bio jasno postavljen u suverenističkom i neokomitskom političkom ambijentu.

Na Grahovcu su, prema javnim izvještajima, kao guslari nastupili Milan Vujović, Petar Vujačić, Rajko Radović, Milan Marković, Andrija Knežević i Radovan Vučković. U muzičkom dijelu programa nastupili su Dejan Škuletić i Jadranka Barjaktarović.

Prisustvo Milana Markovića na oba događaja spaja dva politički i identitetski suprotstavljena prostora, slavu stranke koja se predstavlja kao jedan od glavnih političkih oslonaca srpskog naroda u Crnoj Gori i proslavu 21. maja na Grahovcu, koja pripada suverenističkom narativu savremene crnogorske državnosti.

To je slika političke konfuzije u kojoj se gube osnovne granice simbolike, identiteta i odgovornosti.

Guslar kao politički znak

Gusle u Crnoj Gori nikada nijesu bile samo instrument. One nose pamćenje, predanje, porodičnu i nacionalnu pripadnost, ali i jasnu političku poruku. Zato izbor guslara na stranačkoj slavi Nove srpske demokratije nije dekorativna stvar, već poruka o tome ko dobija prostor, povjerenje i simboličku ulogu pred srpskim narodom.

Milan Marković je, prema saznanjima naše redakcije, iz Danilovgrada, a izvori iz srpskih guslarskih krugova u Crnoj Gori opisuju ga kao čovjeka bliskog neokomitskom miljeu. Isti izvori ukazuju i na njegove porodične i političke veze. Njegov rođeni ujak je Radoje Zejo Rondović, carinik koga naši sagovornici opisuju kao bliskog DPS-u.

Prema saznanjima redakcije, prilikom jednog dolaska Mila Đukanovića u Rondovićevu kuću u Premćane, aktivisti su pjevali: „Od Premćana pa do Tare, nema više srpske slave”.

Taj stih danas dobija posebnu težinu. U Pljevljima, na slavi stranke koja se poziva na srpsku tradiciju, nastupio je guslar čiji se porodični i politički kontekst, prema saznanjima naših izvora, vezuje za krugove koji su decenijama bili na suprotnoj strani od srpskog nacionalnog pitanja u Crnoj Gori.

Uloga Mija Lekića

Prema saznanjima naše redakcije, Milana Markovića je na proslavu slave NSD-a u Pljevljima doveo Milan Mijo Lekić, i to preko Radoja Zeja Rondovića.

Taj podatak otvara mnogo širu sliku odnosa u pljevaljskom odboru Nove srpske demokratije. Izvori redakcije tvrde da Rondović iz sjenke ima uticaj na kadrovska kretanja u lokalnom odboru NSD-a u Pljevljima. U tom kontekstu, nastup Milana Markovića ne izgleda kao slučajan izbor za umjetnički dio programa, već kao posljedica lokalnih veza i uticaja koji se odvijaju daleko od očiju srpske javnosti.

Mijo Lekić, kao jedan od ključnih ljudi pljevaljskog NSD-a, nosi političku odgovornost za ovakav izbor. Pljevlja su godinama predstavljana kao jedno od najvažnijih srpskih uporišta u Crnoj Gori. Upravo zato je izbor guslara na slavi NSD-a u tom gradu morao biti pažljiviji, ozbiljniji i politički odgovorniji.

Umjesto toga, na slavu je doveden čovjek čije se ime već pojavljuje i u programu suverenističke proslave 21. maja na Grahovcu.

Mandićevo oduševljenje nastupom

Andrija Mandić je prisustvovao proslavi NSD-a u Pljevljima. Prema saznanjima naše redakcije, bio je oduševljen nastupom Milana Markovića i lično mu obećao da će mu kupiti novo crnogorsko odijelo.

Taj detalj pokazuje da nije riječ o nastupu koji je prošao neprimjetno. Marković nije bio neko ko je slučajno stao pred publiku, otpjevao svoje i nestao iz programa. Njegov nastup je ostavio utisak na predsjednika stranke.

Upravo zato ovaj slučaj prevazilazi lokalni nivo. Odgovornost se ne može svesti samo na pljevaljski odbor, niti samo na Mija Lekića. Kada predsjednik NSD-a prisustvuje takvom događaju, kada prati program i kada, prema saznanjima redakcije, lično obećava poklon guslaru, onda se cijela stvar tiče i vrha stranke.

Marković je nekoliko dana kasnije bio među guslarima na Grahovcu, u programu proslave 21. maja. To je činjenica koja mijenja cio kontekst njegovog nastupa u Pljevljima.

Pljevlja kao mjesto posebne odgovornosti

Pljevlja nijesu bilo koji grad za srpski narod u Crnoj Gori. To je sredina u kojoj je srpski identitet duboko ukorijenjen i u kojoj NSD godinama gradi snažno političko uporište. Zato se na takvom mjestu svaki simbol čita pažljivije nego drugdje.

Stranačka slava nije privatna proslava. Ona ima javni, politički i identitetski karakter. Kada se na njoj pojavi guslar, on nije samo izvođač programa. On postaje dio poruke koju stranka šalje svojim pristalicama.

U ovom slučaju, ta poruka je duboko problematična. Isti čovjek guslao je NSD-u u Pljevljima i suverenistima na Grahovcu. Isti čovjek je bio prihvatljiv i za slavu stranke koja se predstavlja kao srpska, i za proslavu 21. maja u ambijentu koji baštini političko nasljeđe suprotstavljeno srpskom stanovištu u Crnoj Gori.

To nije pitanje umjetničke slobode, već nepažnje, lokalnog kadriranja i gubljenja identitetskog kompasa.

Srpska javnost ima pravo da zna

Srpski narod u Crnoj Gori decenijama je bio izložen pritiscima, asimilaciji, ponižavanju i političkom potiskivanju. Zato svaki pokušaj da se srpski simboli, slave, gusle i nacionalno pamćenje koriste bez jasne svijesti o njihovom značenju mora biti javno razobličen.

Ova priča je važna zato što pokazuje kako se iza velikih riječi o srpstvu mogu provući ljudi, veze i uticaji koji sa tim srpstvom nemaju nikakve suštinske veze.

Milan Marković je samo vidljivi dio mnogo većeg problema. Njegov nastup na slavi NSD-a u Pljevljima, a potom i na Grahovcu, pokazao je koliko su tanke postale granice koje bi stranka poput Nove srpske demokratije morala da čuva.

U toj priči posebnu odgovornost nose Andrija Mandić i Milan Mijo Lekić. Jedan kao predsjednik stranke, drugi kao ključni čovjek pljevaljskog NSD-a. Njihova politička odgovornost nije u tome što je guslar nastupio na jednom ili drugom mjestu, već u tome što je takav izbor uopšte mogao da prođe kao normalan na slavi stranke koja se obraća srpskom narodu.

Guslar Milan Marković povezao je ono što se u političkom i identitetskom smislu ne bi smjelo povezivati: slavu NSD-a u Pljevljima i proslavu 21. maja na Grahovcu.

Ta činjenica ostaje kao jasna slika jednog dubljeg problema. U Pljevljima se nije dogodio samo propust u programu. Dogodilo se razotkrivanje načina na koji lokalne kombinacije, lične veze i uticaji iz sjenke mogu da obesmisle ono na šta se stranka javno poziva.

Srpska javnost u Crnoj Gori ovakve detalje više ne smije da previđa.