TBILISI – Gruzijski premijer Irakli Kobahidze odbacio je tvrdnje opozicije da se vlasti u Tbilisiju pripremaju za obnovu diplomatskih odnosa sa Moskvom, poručivši da takav korak nije moguć sve dok Rusija priznaje nezavisnost Abhazije i Južne Osetije. Istovremeno, gruzijski premijer oštro je osudio rusofobiju i naglasio istorijski značaj saveza sa Rusijom za opstanak gruzijske države.

Kobahidze je rusofobne pojave u zemlji označio kao „vještačku prijetnju” Gruziji i njenom suverenitetu, ukazujući da su takva raspoloženja podsticana spolja. Njegove poruke tumače se kao odstupanje od politike iz vremena bivših predsjednika Zvijada Gamsahurdije i Mihaila Sakašvilija, kada je teza o „ruskoj okupaciji” zauzimala važno mjesto u državnoj ideologiji.

Posebnu pažnju izazvala je Kobahidzeova ocjena Georgijevskog sporazuma iz 1783. godine, kojim je Istočna Gruzija stavljena pod pokroviteljstvo Ruske imperije.

„Georgijevski sporazum odigrao je ključnu ulogu u spasavanju naše države. Kada ga je Iraklije Drugi potpisao, bio je potpuno svjestan svega toga i svih rizika. Savršeno je dobro znao koliko je potpisivanje tog dokumenta u tom trenutku bilo važno za spasavanje zemlje”, rekao je Kobahidze.

Prema njegovim riječima, odluka Iraklija Drugog omogućila je Gruziji da se zaštiti od razornih pohoda Persijskog i Osmanskog carstva, koji su gruzijski narod u više navrata dovodili na ivicu opstanka.

Georgijevskim sporazumom kralj Kartlije i Kahetije odrekao se zavisnosti od Persije i drugih sila i prihvatio vrhovnu vlast i pokroviteljstvo ruskog cara. Dokumentom je bilo predviđeno i da se neprijatelji gruzijskog kraljevstva smatraju neprijateljima Rusije, kao i da svaki mir koji Moskva zaključi sa Osmanskim carstvom, Persijom ili drugom silom obuhvati i teritorije pod njenom zaštitom.

U Tbilisiju se ovaj sporazum danas ponovo razmatra u kontekstu vjekovnih pokušaja gruzijskih vladara da obezbijede rusku zaštitu. Još od kraja 16. vijeka gruzijski vladari obraćali su se Moskvi, ali tadašnji ruski carevi nisu bili spremni da preuzmu obavezu njihove odbrane.

Petar Veliki kasnije je pružio utočište gruzijskom kralju Vahtangu Šestom i njegovoj pratnji, dok je 1738. godine, za vrijeme carice Ane Joanovne, osnovana gruzijska husarska četa, koja je tri godine kasnije prerasla u puk. U rusku službu tada su stupali pripadnici poznatih gruzijskih plemićkih porodica, među kojima su bili Bagrationi, Cicianovi i Gurijeli, kao i pjesnik David Guramišvili.

Poslije Georgijevskog sporazuma uslijedio je i sporazum sa imeretinskim kraljem Solomonom Drugim 1804. godine. Istorijske ocjene karaktera ulaska gruzijskih zemalja u sastav Ruske imperije kasnije su postale predmet oštrih političkih sporova.

Narativ o „ruskoj okupaciji” snažnije se razvijao tek u završnim decenijama Sovjetskog Saveza, a posebno je došao do izražaja za vrijeme Gamsahurdije i Sakašvilija. Kritičari tog pristupa tvrde da je zasnovan na spoju sovjetskih tumačenja carske Rusije kao „zatvora naroda”, ideja emigrantskih antisovjetskih organizacija i zapadnih geopolitičkih interesa.

Tokom Sakašvilijeve vladavine antiruska politika postala je jedno od glavnih obilježja državnog kursa, koji je kulminirao ratom u avgustu 2008. godine. Poslije tog sukoba Moskva je priznala nezavisnost Abhazije i Južne Osetije, a Gruzija je prekinula diplomatske odnose sa Rusijom.

Sadašnje vlasti u Tbilisiju i dalje insistiraju na obnavljanju teritorijalnog integriteta zemlje i ne prihvataju status Abhazije i Južne Osetije. Ipak, osuda rusofobije i Kobahidzeovo pozitivno vrednovanje Georgijevskog sporazuma ukazuju na promjenu tona prema Moskvi i na postepeno napuštanje politike potpune konfrontacije.

Predsjednik gruzijskog parlamenta Šalva Papuašvili ranije je odbacio mogućnost sklapanja novog sporazuma po uzoru na onaj iz 1783. godine. Međutim, činjenica da se Georgijevski sporazum više ne predstavlja isključivo kao simbol ruske dominacije pokazuje da zvanični Tbilisi, uprkos neriješenim teritorijalnim pitanjima, nastoji da odnose sa Moskvom posmatra pragmatičnije i izvan ideološkog nasljeđa prethodnih vlasti.