MOSKVA – U dijelu ruske javnosti poslije posjete ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog Beogradu pojavili su se oštri tonovi prema Srbiji, ali je uticajni moskovski „Komersant“ ponudio sasvim drugačije čitanje srpske pozicije. Ono koje u središte stavlja geografiju, odnos snaga u Evropi, ogroman pritisak Brisela i činjenicu da Beograd, uprkos svemu, nije prekinuo tradicionalne veze sa Moskvom.

U autorskom komentaru „Srpske strasti“, objavljenom na „Komersant FM“, politički analitičar Maksim Jusin upozorava da bi Moskva pogriješila ukoliko bi poteze Beograda posmatrala isključivo kroz emocije i maksimalistička očekivanja. Njegova osnovna poruka je da se od Srbije ne može tražiti da se ponaša kao država koja se nalazi hiljadama kilometara od Evropske unije i NATO-a, kada je ona praktično okružena zemljama tog političkog i vojnog bloka.

Povod za tekst bile su reakcije koje su se u Rusiji pojavile poslije Zelenskog u Beogradu i izjave predsjednika Aleksandra Vučića o poštovanju teritorijalnog integriteta Ukrajine. Jusin primjećuje da je dio ruskih televizijskih i telegram komentatora otišao toliko daleko da je govorio o izdaji, pa čak i o mogućnosti da Moskva, kao svojevrsnu odmazdu, prizna jednostrano proglašenu nezavisnost Kosova. Upravo takvu logiku „Komersantov“ komentator smatra politički kratkovidom i zasnovanom na dvostrukim aršinima.

Jusin podsjeća da nove ruske granice, nastale poslije početka rata u Ukrajini, nisu priznale ni države koje Moskva smatra najbližim partnerima, kao i da su se lideri više zemalja koje održavaju bliske odnose sa Rusijom sastajali sa Zelenskim. Iz tog ugla, tvrdi on, teško je objasniti zašto bi ono što se toleriše drugim partnerima Rusije upravo Srbiji bilo upisano kao politički prestup.

Posebno je važna ocjena da Vučić tokom posjete Zelenskog nije uputio nijedan napad na Rusiju. „Komersant“ istovremeno podsjeća na činjenice koje su u dijelu polemike u Moskvi ostale u drugom planu: predsjednik Srbije je poslije početka sukoba u Ukrajini otputovao u Moskvu na obilježavanje 9. maja, uprkos protivljenju evropskih lidera i problemima sa zatvaranjem vazdušnog prostora, dok je Srbija ostala među malobrojnim evropskim državama koje nisu uvele sankcije Rusiji.

I tu se dolazi do suštine ruskog teksta – do pokušaja da se srpska spoljna politika posmatra iz Beograda, a ne iz Moskve.

Srbija je kopnena država okružena članicama EU i NATO-a i njena privreda je duboko vezana za evropsko okruženje. U slučaju otvorenog političkog i ekonomskog sukoba sa Briselom, upozorava Jusin, posljedice po Srbiju bile bi brze i ozbiljne. Zato svaki politički lider u Beogradu, bez obzira na lični odnos prema Rusiji i Rusima, mora da vodi računa o realnom odnosu snaga na evropskom kontinentu.

Drugim riječima, od Srbije se ne može očekivati ponašanje velike sile koja sebi može da dozvoli potpunu konfrontaciju sa sopstvenim okruženjem.

Ta ocjena posebno dobija na težini kada dolazi iz Moskve. Umjesto zahtjeva da Srbija dokazuje prijateljstvo sa Rusijom potezima koji bi mogli da ugroze njene vitalne državne i ekonomske interese, „Komersantov“ autor poziva rusku javnost da razumije granice onoga što Beograd u sadašnjim okolnostima realno može da učini.

Jedan od najkonkretnijih argumenata jeste vazdušni saobraćaj. Dok je prostor između Rusije i velikog dijela Evrope zatvoren ili ozbiljno ograničen, „Er Srbija“ nastavlja da leti za Moskvu, zbog čega je Beograd ostao jedna od rijetkih vazdušnih veza Rusije sa evropskim kontinentom. Za ruskog autora to, zajedno sa odbijanjem Srbije da uvede sankcije Moskvi, nije simboličan već vrlo opipljiv dokaz politike kojom Beograd pokušava da sačuva stare odnose u izuzetno nepovoljnim okolnostima.

„Komersant“ zato suštinski odbacuje ideju da se srpsko-ruski odnosi mjere isključivo time da li se Beograd u svakoj tački spoljne politike poklapa sa Moskvom.

Politika je, ukazuje Jusin, zasnovana na interesima i realnosti, a ne na uvjerenju da su bilo koji savezi vječni i nedodirljivi. Upravo zato ruska strana, prema njegovoj ocjeni, treba da pokuša da stvari sagleda srpskim očima. A iz te perspektive postaje jasnije koliko je prostor za manevar Beograda sužen i koliko je značajno to što Srbija, pod pritiskom evropskih institucija, ipak nije presjekla odnose sa Moskvom.

U tom kontekstu i Vučićeva politika balansiranja dobija drugačije tumačenje. Beograd istovremeno čuva svoju poziciju o teritorijalnom integritetu država, što je neposredno povezano i sa srpskim državnim interesom na Kosovu i Metohiji, ali ne prihvata zahtjeve da zbog toga prekine tradicionalne veze sa Rusijom. Upravo tu složenost, koja se u dnevnopolitičkim raspravama često svodi na jednostavna pitanja „za“ ili „protiv“ Moskve, ruski autor nastoji da objasni svojoj publici.

Značajna je i njegova opomena onima koji Srbiji iz Rusije olako pripisuju izdaju. Takva retorika, smatra on, može da proizvede upravo suprotan rezultat – da izazove reakciju u Srbiji i postepeno ugrozi i ono što je od bliskih odnosa dvije zemlje sačuvano u godinama najvećeg evropskog sukoba poslije Drugog svjetskog rata.

Jusin zato smatra neodgovornim da se kao neprijatelj označava jedna od rijetkih evropskih zemalja u kojoj i dalje postoje izražene simpatije prema Rusima i razumijevanje za rusku poziciju. Kao gotovo slikovit dokaz navodi i srpske navijače koji na utakmice evropskih takmičenja, uprkos zabranama, unose ruske zastave.

Tako je jedna od zanimljivijih analiza posljednjih odnosa Beograda, Moskve i Kijeva stigla upravo iz Rusije. Srbija se ne procjenjuje prema tome šta još nije učinila za Moskvu, već prema onome što je, u okolnostima u kojima se nalazi, uspjela da ne učini protiv Rusije.

Nije uvela sankcije. Nije prekinula političke veze. Nije zatvorila vazdušnu liniju. Nije prihvatila da se vjekovni odnosi sa Rusijom žrtvuju zbog zahtjeva koji dolaze iz Brisela.

I upravo u tome leži glavna poruka teksta „Komersanta“, da se prijateljstvo sa Srbijom ne čuva tako što će se od Beograda tražiti nemoguće, već tako što će se razumjeti pozicija zemlje koja pokušava da sačuva svoje državne interese između daleko moćnijih centara sile.

U Moskvi, bar sudeći po ovom uticajnom glasu ruske javnosti, ima onih koji su tu srpsku poziciju veoma dobro razumjeli.