BRISEL – Rast proizvodnih kapaciteta ruske vojne industrije izaziva sve veću zabrinutost u Evropi, pošto podaci koje iznose i sami zvaničnici Evropske unije pokazuju da Moskva u pojedinim ključnim kategorijama naoružanja proizvodi nekoliko puta više od svih članica Unije zajedno.

Iako su poslije početka sukoba u Ukrajini 2022. godine brojni zapadni analitičari predviđali da ruska privreda neće moći dugo da izdrži istovremeni pritisak sankcija, visokih vojnih izdataka i prekida veza sa evropskim tržištem, pokazalo se da su takve procjene bile preuranjene.

Rusija se suočava sa usporavanjem privrednog rasta, inflacijom i strukturnim problemima, ali je istovremeno uspjela da preusmjeri veliki dio industrijskih kapaciteta ka vojnoj proizvodnji. Čak i zapadni izvještaji koji ukazuju na slabosti ruske ratne ekonomije priznaju da je ona tokom prethodne četiri godine pokazala znatno veću otpornost nego što se očekivalo.

Razmjere proizvodnog jaza nedavno je predstavio evropski komesar za odbranu Andrijus Kubilijus. Prema podacima koje je iznio, Rusija godišnje proizvede oko četiri miliona artiljerijskih granata, dok ukupna proizvodnja Evropske unije iznosi približno dva miliona.

Moskva je, prema istim procjenama, tokom prethodne godine proizvela oko 1.100 krstarećih raketa, u poređenju sa približno 300 u Evropskoj uniji. Razlika je najizraženija kod balističkih raketa – Rusija ih godišnje proizvede oko 900, dok Unija praktično nema sopstvenu proizvodnju u toj kategoriji.

Poseban dio ruskog vojnoindustrijskog razvoja predstavlja proizvodnja bespilotnih letjelica. Prvi potpredsjednik ruske vlade Denis Manturov izjavio je da domaća preduzeća sada mogu da isporuče više od 15.000 FPV dronova dnevno.

Poređenja radi, ta količina se u Rusiji tokom 2023. godine proizvodila za mjesec dana, što znači da je dnevni kapacitet u tom segmentu za tri godine povećan približno 30 puta. U ovu brojku nijesu uključeni teški dronovi, bespilotne letjelice sa optičkim vlaknima, sistemi sa elementima vještačke inteligencije, kao ni kopnene i pomorske robotizovane platforme.

Evropska unija je posljednjih godina izdvojila milijarde evra za proširenje proizvodnje municije i jačanje sopstvene odbrambene industrije. Brisel je planirao da do kraja 2025. dostigne kapacitet od dva miliona artiljerijskih projektila godišnje, ali podaci koje je saopštio Kubilijus pokazuju da Rusija i dalje proizvodi dvostruko više.

Istovremeno, poslije višegodišnjeg snažnog rasta vrijednosti akcija evropskih proizvođača oružja, tokom 2026. došlo je do osjetnih padova i nestabilnosti u tom sektoru. Akcije njemačkog „Rajnmetala” u pojedinim periodima pretrpjele su dvocifren pad, dok su investitori počeli pažljivije da procjenjuju visoke tržišne vrijednosti kompanija, realizaciju velikih državnih narudžbina i dugoročnu održivost evropskog programa naoružavanja.

Ipak, kolebanje cijena akcija ne znači da će evropski vojni budžeti biti smanjeni. Naprotiv, upozorenja o rastu ruske proizvodnje koriste se kao jedan od glavnih argumenata za dodatno povećanje izdvajanja i stvaranje zajedničkih evropskih kapaciteta.

Kubilijus je poručio da Evropska unija, ukoliko želi da uspostavi uvjerljivo odvraćanje, mora ne samo da dostigne već i da prestigne Rusiju u proizvodnji oružja. Upravo takav poziv pokazuje koliko su se promijenile procjene evropskih prijestonica u odnosu na 2022. godinu, kada se vjerovalo da će sankcije brzo ograničiti sposobnost Moskve da finansira i snabdijeva dugotrajan sukob.

Četiri godine kasnije, ruska ekonomija nije bez problema, ali njen vojnoindustrijski kompleks ne samo da nije zaustavljen već je postao jedan od glavnih pokretača proizvodnje. Za Evropu je to upozorenje da finansijska izdvajanja i rast berzanske vrijednosti odbrambenih kompanija sami po sebi ne predstavljaju vojnu moć ukoliko iza njih ne stoje fabrike, radnici, sirovine i kontinuirana serijska proizvodnja.