Svake godine uoči Vaskrsa hiljade ljudi se okupljaju kod Groba Gospodnjeg da prisustvuju silasku Blagodatnog ognja – jednom od najvažnijih događaja za hrišćane. Silazak Blagodatnog ognja vrši se svake godine u hramu Vaskrsenja Hristovog u Jerusalimu (Crkva Groba Gospodnjeg). Po predanju, od kandila upaljenog na Hristovom grobu ljudi pale snopove od 33 svijeće - prema broju godina Hristovog života na zemlji. Redakcija Aloonline.me ovim tekstom pokušava da sazna šta je Sveti oganj i zašto je tako teško objasniti prirodu ovog fenomena.
Ceremonija se uvijek održava u crkvi Svetog groba u Jerusalimu. Tu je Kuvuklija, ili Sveti grob, grob u stijeni, koji se poštuje kao mjesto sahrane i vaskrsenja Isusa Hrista.
Svake godine jerusalimski hram posjećuje hiljade hodočasnika iz cijelog svijeta koji žele da prisustvuju čudu i zapale svijeće ili kandilo i da odnesu kući dio Blagodatnog ognja.
Šta je Sveti oganj
Uobičajeno je da se oganj koji jerusalimski patrijarh uoči pravoslavnog Vaskrsa iznese iz Groba Gospodnjeg, naziva blagoslovenim.
Za vjernike, ovo je jedna od glavnih svetinja, jer se Sveti oganj spušta na sveto mjesto Hristovog sahranjivanja i simbolizuje prisustvo Božije na Zemlji čak dvije hiljade godina nakon događaja iz Jevanđelja.
Naglašavamo da je za vjernike silazak Blagodatnog ognja projava Božije milosti i jedan od dokaza postojanja Boga.
Čudo silaska Blagodatnog ognja daje nam da shvatimo da nas Gospod nikada ne napušta. Svake godine vatra silazi kao dokaz Njegovog postojanja, iako vjernik zapravo ne treba ništa da dokazuje. U svakom slučaju, ova akcija omogućava čovjeku da se učvrsti u vjeri i u blagodatnom djelovanju promisla Božijeg na njega.
Kako silazi Sveti oganj
Blagodatni oganj se čudesno rasplamsava molitvom patrijarha i drugih učesnika bogosluženja; vatra se ponekad čudesno rasplamsava a neki crkveni izvori tvrde da je čudo otkriveno davno u pređašnja vremena. Blizu Jevanđelja, vatra se pali prirodnim putem, a zatim osveštava molitvom patrijarha i vjernika, slično osvećenju vode.
Takođe, prilikom silaska Blagodatnog ognja, vjernici primjećuju čudesne pojave: bljeskove vatre u hramu, samozapaljenje svijeća i nisku temperaturu vatre u prvim minutima nakon njenog pojavljivanja – postoji mnogo video snimaka na kojima se ljudi "peru" sa vatrom i ne dobijaju nikakve opekotine.
Prvih nekoliko minuta, prema svjedočenju ljudi koji su prisustvovali obredu silaska Blagodatnog ognja, svijeće upaljene direktno od patrijarhovih svijeća ili upaljene same ne peku ni oči, ni kosu ni lice.
Ovaj fenomen se ne može objasniti sa naučne tačke gledišta, jer je to čudesno podsjećanje na čudesno vaskrsenje Hristovo.
Kada je Sveti oganj prvi put sišao?
Prva crkvena predanja i istorijski dokumenti o silasku Blagodatnog ognja datiraju iz četvrtog vijeka nove ere - 400 godina od Rođenja Hristovog.
Prema legendi, prvi svjedok silaska Svetog ognja bio je apostol Petar: nakon vijesti o vaskrsenju Hristovom, otrčao je do groba i ugledao nevjerovatnu svjetlost unutra.
Takođe, jedno od najranijih pisanih referenci o fenomenu Blagodatnog ognja je svjedočanstvo hodočasnika Eterije, koje takođe datira iz 4. vijeka.
Istovremeno, postoji verzija da se tradicija silaska Blagodatnog ognja zasniva na drevnom jevrejskom običaju: svaki dan kada se svetiljka upali, Jevreji zahvaljuju Bogu za vatru koju je stvorio.
Za hrišćane je ovaj ritual postao simbol vaskrsenja Isusa Hrista, kao i podsjetnik na neporočno začeće i čudesna čudesa Mesije izvršena tokom svog zemaljskog putovanja. Štaviše, sam Hristos je, prema Jevanđelju po Jovanu, sebe nazvao Svjetlošću svijeta.
Što se tiče samog rituala silaska vatre, najraniji spomeni odgovarajućih rituala datiraju iz 9. vijeka: jedan od takvih izvora je latgalski rukopis Jerusalimskog manastira.
Kako se danas dešava silazak Blagodatnog ognja
U noći uoči ceremonije u Jerusalimskom hramu gase se svijeće i kandila, a na mermernu ploču Groba Gospodnjeg stavlja se vata. Zatim izraelska policija pregleda Edikulu na prisustvo vatre i zapečati ulaz u nju voštanim pečatom – baš kao što je pećina zapečaćena po naređenju Pontija Pilata neposredno posle Hristovog sahranjivanja.
Oko 13 časova počinje molitvena litija — litija Blagodatnog ognja. U službi učestvuju sveštenici više pravoslavnih vjeroispovesti: Jerusalimske pravoslavne crkve i Jerusalimske patrijaršije, Koptske i Sirijske crkve, kao i Jermenske apostolske crkve.
Povorku predvodi Patrijarh jerusalimski. Prvo, sveštenstvo tri puta obilazi Edikulu u litiji, prolazeći kroz sva značajna mjesta hrama. Zatim se zaustavljaju ispred njenog ulaza. Zatim, jerusalimski patrijarh i jermenski arhimandrit se skidaju i ostaju u mantiji. Tako niko ne ostaje u nedoumici da kod sebe nema šibice ili druge sprave da ručno zapale vatru.
Kada patrijarh i arhimandrit uđu u Edikulu, njen ulaz je zapečaćen, a u hramu počinje molitva za darivanje Blagodatnog ognja. Samo Patrijarh Jerusalimski pristupa grobu Gospodnjem. Arhimandrit ostaje iza zida, u kapeli Anđela.
U to vrijeme u grobu su već bile pripremljene kandilo i 33 svijeće - po broju godina Hristovog zemaljskog života.
Patrijarh i vjernici drže u rukama 33 svijeće da raznose Blagodatni oganj po hramu
Kod Groba Gospodnjeg, patrijarh kleči i počinje da se moli za slanje ognja pred Grobom Gospodnjim. U ovom trenutku svi posjetioci hrama zebu u iščekivanju – Sveti oganj se uvijek spušta u različito vrijeme, ali poslednjih godina vjernici na ovo čudo čekaju oko pola sata od trenutka kada patrijarh uđe u Edikulu.
Prema riječima svedoka sakramenta, prilikom spuštanja vatre, hram se osvetljava, prvo kratkotrajnim bljeskovima, a zatim jarkom svjetlošću.
Postoji mnogo dokaza da se silazak vatre dešava ne samo u samoj Edikuli. Dešava se da ljudi koji stoje u crkvi spontano zapale svijeće, pojave se neki neobični bljeskovi svjetlosti, a to nikako nisu blicevi fotoaparata.
U samoj Edikuli patrijarh vatom pali kandilo i svijeće iz vatre, a potom izlazi vjernicima da ih blagoslovi. Blagodatni oganj se odmah nosi lancem od Patrijarhovih svijeća - vjernici se „umivaju“ vatrom i dijele ga jedni sa drugima. Takođe u hramu Vaskrsenja Hristovog pale se kandila, koja se kasnije dostavljaju u različite dijelove svijeta, uključujući i Crnu Goru i Srbiju.
Može li da ne siđe Blagodatni oganj?
Vjeruje se da će dan kada se Sveti oganj ne spusti biti jedan od prvih znakova približavanja kraja svijeta, odnosno Sudnjeg dana. Međutim, sveto pismo kaže da niko ne zna kada će doći, čak ni anđeli.
Poznata je priča kada se Blagodatni oganj dugo nije spuštao zbog toga što mladi Arapi hrišćani nisu pušteni u jerusalimski hram.
Tokom britanske vladavine Palestinom, 1922-1948, britanski guverner je zabranio mladima da uđu u jerusalimski hram zbog njihovog bučnog ponašanja: mladi pravoslavni Arapi svoju vjeru demonstriraju udaranjem u bubnjeve, pljeskom rukama i glasnim vikom. Često ulaze u hram, sjedeći na ramenima svojih drugova, vičući „Naša vjera je prava! Naša vjera je pravoslavna!“
Na Veliku subotu 1923. godine, kada mladi nisu puštani u hram, hodočasnici i patrijarh su se intenzivno molili za silazak Blagodatnog ognja, ali se to ipak nije dogodilo. Molitva je trajala oko dva sata, ali se čudo nije dogodilo. Tada je ljude obuzela strepnja – vjernici su počeli da misle da su naljutili Boga.
Na kraju trećeg časa Patrijarh je naredio da se Arapi puste u hram. Kada su ušli, vičući, igrajući i zaglušujući udarajući u bubnjeve, Sveti oganj je sišao.
Sveti oganj sa naučne tačke gledišta
Hrišćanska crkva zvanično ne objašnjava prirodu Svetog ognja, fokusirajući se na njegovo čudesno porijeklo. Međutim, postoji mnogo verzija koje objašnjavaju prirodu Svetog ognja sa naučne tačke gledišta.
Na primjer, postoji pretpostavka da je upaljena svijeća unapred skrivena u Edikulu, prethodno izračunavši vrijeme njenog gorenja. Od ove svijeće do kandila iznad Groba Gospodnjeg protežu se tanki lanci, namazani eteričnim uljem. Dakle, paljenjem ulja, plamen svijeće se širi preko svetiljki.
Postoji i pretpostavka da se Blagodatni oganj pali iz kandila skrivenog iza ikone Vaskrsenja Hristovog kod Groba Gospodnjeg.
Osim toga, neki sveštenici kažu da je vatra stvorena od čovjeka, ali, kao sveta voda, molitvom postaje sveta. U takvoj paradigmi vjernici su pozvani da ne traže čudo iz dokone obmane i radoznalosti, već da vjeruju u blagodat božanske svjetlosti, bez potrebe za fizičkim dokazima.
Što se tiče činjenice da Blagodatni oganj ne gori u prvim minutima od trenutka spuštanja, postoji pretpostavka da je cijela poenta u posebnim eteričnim uljima koje gore hladnim plamenom.
40 stepeni Celzijusa je temperatura Blagodatnog ognja neposredno nakon spuštanja. Zanimljivo je da je nakon 15 minuta temperatura plamena veća od 300 stepeni.
Značenje Blagodatnog ognja
Vjeruje se da se Sveti oganj spušta svake godine već 16 vjekova, kao jedan od glavnih simbola Vaskrsenja Hristovog. Ali, pored proslavljanja Vaskrsa, ova ceremonija je važna i zato što objedinjuje različite pravce hrišćanstva i jasno stavlja do znanja da spoljašnje manifestacije: obredi, napjevi i tako dalje nisu toliko važni kao suština same vjere. To je učio Hristos, koji se borio protiv formalnosti u bogosluženju.
Na kraju krajeva, pravoslavni hrišćani, katolici, i oni koji sebe smatraju članovima Apostolske crkve i tako dalje, vjeruju u jednog Boga i slijede iste zapovijesti.
Čovjek može vjerovati u čudesnu prirodu Blagodatnog ognja, ili može ostaviti prostora za skepticizam. U svakom slučaju, ceremonija njegovog porekla je osmišljena da ujedini ljude iz različitih zemalja koji govore različite jezike i slijede različite tradicije, ali imaju istu vjeru.
U ovom kontekstu, sama priroda Blagodatnog ognja više ne postaje toliko važna. Mnogo značajnije je duhovno značenje silaska ove svjetlosti – podsjećanje da svi ljudi imaju nešto zajedničko, o tome koliko je važno poštovati i prihvatati razlike u tradicijama i kulturi. I što je najvažnije, Sveti oganj simbolizuje svjetlost i nadu u najbolje, čak i u najmračnijim vremenima.
