PODGORICA – Hapšenje pet ruskih državljana u Risnu, među kojima su rukovodilac poznatog ruskog vojno-analitičkog projekta „Ribar” Mihail Zvinčuk i njegova supruga Valerija, izazvalo je pažnju javnosti, a reakcija premijera Milojka Spajića otvorila je dodatna pitanja o postupanju crnogorskih vlasti prema ruskim državljanima i granicama bezbjednosnih mjera koje se preduzimaju u ime evropskih integracija.

Spajić je akciju policije i Agencije za nacionalnu bezbjednost predstavio kao uspjeh državnih institucija, istovremeno dovodeći čitav slučaj u vezu sa navodnim pokušajima destabilizacije Crne Gore.

„Upozoravali smo da pokušaji hibridnog djelovanja i destabilizacije Crne Gore neumorno prate naš evropski put. Ovo nije trenutak za ishitrene izjave, ali ni za naivne zaključke. Postoje ozbiljne indicije koje zahtijevaju da se svaki trag pažljivo ispita i svaka veza sagleda u širem kontekstu”, poručio je Spajić na društvenim mrežama.

Crnogorski premijer nije precizirao koje se konkretne nezakonite radnje stavljaju na teret privedenim ruskim državljanima, već se pozvao na informacije koje, prema njegovim riječima, moraju ostati u nadležnosti bezbjednosnih službi.

„Nećemo iznositi ono što mora ostati u domenu bezbjednosnih službi. Ali poruka nakon današnje uspješne akcije u kojoj je priveden šef informacione mreže ’Ribar’ je jasna: institucije rade svoj posao, Crna Gora štiti svoje interese i niko neće ugroziti našu evropsku budućnost”, naveo je Spajić.

Šta je konkretno stavljeno na teret ruskim državljanima?

Akcija crnogorskih bezbjednosnih službi započeta je u petak, 9. oktobra, u ranim jutarnjim časovima, na području Bokokotorskog zaliva.

Policijski službenici, u saradnji sa Agencijom za nacionalnu bezbjednost, priveli su Mihaila Zvinčuka, njegovu suprugu i saradnicu Valeriju Vladimirovnu Zvinčuk, kao i još tri osobe koje se dovode u vezu sa ruskim informacionim projektom „Ribar”.

Tokom akcije pronađena je digitalna oprema, uključujući dronove, elektronske uređaje i mobilne telefone. Privedeni su podvrgnuti kriminalističkoj obradi, dok su bezbjednosne službe najavile nastavak aktivnosti u okviru svojih nadležnosti.

Posebnu pažnju privlači i podatak da su crnogorske službe, prema informacijama iz bezbjednosnog sektora, unaprijed znale za dolazak ruskih državljana i da su njihovo kretanje pratile danima.

Uprkos tome, javnosti zasad nije predstavljeno zvanično obrazloženje koje bi razjasnilo šta je konkretno bilo osnov za njihovo privođenje.
Ruski projekat tvrdi da nije prekršen nijedan zakon

Iz ruske informacione mreže „Ribar” potvrđeno je privođenje Zvinčuka i njegovih saradnika, uz tvrdnju da su svi boravili u Crnoj Gori legalno i u skladu sa važećim propisima.

Prema saopštenju tog projekta, tokom boravka bilo je planirano i snimanje Cetinjskog manastira, za šta je, kako navode, prethodno podnesen zvaničan zahtjev.

„Budući da nije bilo nikakvog kršenja lokalnih zakona, očekujemo oslobađanje svih privedenih”, saopštili su iz „Ribara”.

Naveli su i da su u kontaktu sa Ministarstvom spoljnih poslova Rusije, koje radi na rješavanju nastale situacije, dok se rad njihovih informacionih kanala nastavlja bez prekida.

Snimanje dokumentarnog materijala pod bezbjednosnom lupom

Prema informacijama iz crnogorskog bezbjednosnog sektora, jedan od ciljeva dolaska ruske grupe bilo je snimanje dokumentarnog video-materijala o najavljenom usklađivanju vizne politike Crne Gore sa standardima Evropske unije.

Bezbjednosni izvori tvrde da je planirani sadržaj trebalo da prikaže moguće negativne posljedice evropskih integracija po turizam, ekonomsku stabilnost i nacionalne interese Crne Gore.

Međutim, kritičko preispitivanje ekonomskih i političkih posljedica odluka vlasti, uključujući i viznu politiku, samo po sebi predstavlja legitimnu temu javne rasprave.

Optužbe zapadnih vlasti i pitanje slobode informisanja

Informaciona mreža „Ribar”, osnovana 2018. godine, poznata je po analizama međunarodnih sukoba, vojnih operacija i geopolitičkih dešavanja, naročito od početka rata u Ukrajini.

Britanske i američke vlasti povezivale su ovaj projekat sa širenjem ruskih državnih narativa i operacijama informacionog uticaja. U javnosti su se pojavile i tvrdnje da je Mihail Zvinčuk povezan sa ruskom vojnom obavještajnom službom GRU.

Evropski put ne isključuje obavezu poštovanja prava privedenih

Posebnu težinu slučaju daje način na koji je crnogorski premijer povezao policijsku akciju sa zaštitom evropske budućnosti države.
Iako Spajić tvrdi da nije vrijeme za ishitrene zaključke, istovremeno je privođenje ruskih državljana već predstavio kao uspjeh institucija u suprotstavljanju navodnoj destabilizaciji.

Ostaje, međutim, da nadležni organi razjasne da li su protiv privedenih podnesene krivične prijave, koje im se konkretne radnje stavljaju na teret i da li je postupanje bezbjednosnih službi bilo zasnovano na dokazima o nezakonitom djelovanju.

Crna Gora, kao država koja teži članstvu u Evropskoj uniji, ima obavezu da istovremeno štiti nacionalnu bezbjednost, slobodu izražavanja, zakonitost postupanja i prava stranih državljana na svojoj teritoriji. Zato će za ocjenu opravdanosti akcije biti presudno ne političko obrazloženje premijera, već ono što policija i tužilaštvo budu mogli da potkrijepe konkretnim činjenicama.

Do tada ostaje suštinska razlika između bezbjednosnih sumnji, političkih ocjena i dokazane odgovornosti privedenih ruskih državljana.