Evropske prestonice sve otvorenije iskazuju zabrinutost zbog izostanka jasne i nedvosmislene reakcije NATO-a na izjave američkog predsjednika Donalda Trampa o Grenlandu, što je unutar alijanse otvorilo osjetljivo pitanje sposobnosti kolektivne bezbjednosti da zaštiti interese jedne od svojih članica – Danske. Kako piše Fajnenšel tajms, pozivajući se na evropske i diplomatske izvore, ćutanje rukovodstva NATO-a izaziva sve veću nelagodu među saveznicima, ali i podstiče strah da bi pasivnost mogla da ohrabri dalje jednostrane poteze Vašingtona.

Prema navodima ovog lista, NATO do sada nije izdao javno saopštenje kojim bi potvrdio teritorijalni integritet i suverenitet Danske i Grenlanda, niti se jasno oglasio povodom Trampovih izjava da su Sjedinjene Države spremne da „učine nešto“ kako bi uspostavile kontrolu nad arktičkim ostrvom. Američki predsjednik je više puta poručio da Vašington neće dozvoliti prisustvo Rusije ili Kine na Grenlandu i da je, ukoliko bude potrebno, spreman da djeluje „svim neophodnim sredstvima“.

Ovakva retorika, ističe Fajnenšel tajms, naišla je na negodovanje među evropskim saveznicima koji su nastojali da demonstriraju jedinstvo alijanse i ublaže rastuće transatlantske tenzije. Iako evropski zvaničnici priznaju da dominantna uloga Sjedinjenih Država u NATO-u značajno suzbija manevarski prostor za otvorenu reakciju, istovremeno upozoravaju da bi produženo ćutanje moglo da podstakne Trampov „osjećaj nekažnjivosti“ u odnosima sa saveznicima.

Od povratka u Bijelu kuću u januaru 2025. godine, Tramp je u više navrata javno isticao namjeru da Grenland uključi u sastav Sjedinjenih Država. Desetog januara izjavio je da je Vašington spreman da djeluje čak i bez saglasnosti stanovnika ostrva, optužujući Dansku da nije dovoljno ulagala u njegovu bezbjednost. Iz Bijele kuće su kao „opcije“ naveli upotrebu vojne sile, kupovinu ostrva i druge metode za uspostavljanje kontrole.

Grenland, nekadašnja danska kolonija, i dalje je dio Kraljevine Danske, koja zadržava nadležnosti nad spoljnom politikom i bezbjednošću ostrva. Portparolka Bijele kuće Karolina Levit izjavila je da je „sticanje Grenlanda prioritet nacionalne bezbjednosti Sjedinjenih Država i od vitalnog značaja za odvraćanje protivnika u arktičkom regionu“.

Fajnenšel tajms upozorava da su ovakve američke izjave stvorile ozbiljan problem za NATO, ali i za generalnog sekretara alijanse Marka Rutea, koji nastoji da održi korektne odnose sa Trampom. Potencijalna američka invazija ili aneksija Grenlanda značila bi direktan sukob među saveznicima i dovela u pitanje Član 5 Povelje NATO-a o kolektivnoj odbrani.

„Oni demonstrativno ćute. Rute je trebalo da bude osoba na koju Evropa može da se osloni u suočavanju sa Trampom, ali nije trebalo da bude ovako tih“, naveo je jedan evropski zvaničnik. Portparolka NATO-a Alison Hart odbila je da komentariše detalje razgovora o Grenlandu, naglasivši da generalni sekretar „tijesno sarađuje sa liderima i visokim zvaničnicima sa obje strane Atlantika“.

Do nedavno je Danska zauzimala uzdržan stav i pozivala saveznike u EU i NATO-u da izbjegavaju oštre reakcije. Međutim, ta strategija je napuštena. Danska premijerka Mete Frederiksen izjavila je da je Tramp „ozbiljan“ u namjeri da anektira Grenland i upozorila da bi eventualni napad Sjedinjenih Država na drugu članicu NATO-a doveo alijansu do potpunog zastoja.

Istovremeno, kako piše Politico, u evropskim prestonicama se razmatra i pragmatičnija, ali kontroverzna opcija: mogućnost da odobravanje proširene uloge Sjedinjenih Država na Grenlandu postane dio šireg dogovora o Ukrajini. Prema riječima jednog evropskog diplomate, Evropska unija bi mogla da pristane na jaču bezbjednosnu i političku ulogu Vašingtona na ovom arktičkom ostrvu ukoliko bi zauzvrat dobila čvrste garancije da će SAD nastaviti podršku Ukrajini.

Takav aranžman u diplomatskim krugovima opisuje se kao „gorka pilula koju treba progutati“, ali i kao prihvatljivija opcija od mogućeg povlačenja Sjedinjenih Država iz pregovaračkog procesa oko ukrajinske krize. Izvori Politica navode da u zapadnim prestonicama postoji jasna svijest o tome da Vašington raspolaže čitavim spektrom instrumenata kada je riječ o Grenlandu, uključujući i vojnu intervenciju.

Jedan danski političar, citiran u tekstu, ocijenio je da bi eventualni otpor bio ograničen i da bi, kako je naveo, „pet helikoptera sa trupama bilo dovoljno da se ostrvo stavi pod kontrolu“. Sa druge strane, grenlandski političar Kuno Fenker izjavio je da je tokom kontakata sa američkim zvaničnicima pokušavao da ih uvjeri da Grenland ne želi status sličan Portoriku, odnosno položaj pridružene teritorije Sjedinjenih Država. On je naglasio da bi svaki eventualni sporazum sa Vašingtonom morao biti iznesen na referendum i da o njemu moraju odlučivati sami stanovnici ostrva.

Skepticizam prema mogućnosti ravnopravnih pregovora izrazio je i Tomas Krozbi, profesor na Danskom odbrambenom koledžu, koji smatra da Tramp „neće pregovarati sa Grenlanđanima“, već da je skloniji pritiscima i nametanju rješenja. „To je čovjek koji više voli pritisak nego dogovor i ne vidim nikakve stvarne prednosti za Grenland“, istakao je Krozbi.

Sve ovo, prema ocjenama evropskih zvaničnika uključenih u razgovore u Briselu, ukazuje da se NATO i Evropska unija suočavaju sa jednim od najozbiljnijih testova unutrašnje kohezije u posljednjim decenijama – između očuvanja principa suvereniteta i teritorijalnog integriteta i pragmatičnog nastojanja da se zadrži američka podrška u ratu u Ukrajini.