NATO i Ukrajina pokrenuli su konkurs koji jasno pokazuje u kom pravcu se kreće savremeni rat, od velikih i sporih odbrambenih sistema ka jeftinijim, bržim i tehnološki fleksibilnijim rješenjima. Saveznička komanda NATO-a za transformaciju i Zajednički centar NATO–Ukrajina za analizu, obuku i obrazovanje objavili su inicijativu pod nazivom „Persistent Airfield Denial”, čiji je cilj pronalaženje rješenja za dugotrajno onemogućavanje upotrebe protivničke vazduhoplovne infrastrukture. Nagradni fond iznosi do 250.000 evra.

Iza suvog birokratskog jezika zvaničnog dokumenta krije se mnogo konkretnija namjera, pronaći tehnologiju koja može da spriječi polijetanje i slijetanje borbenih aviona, kao i upotrebu prateće infrastrukture na vojnim aerodromima. U dokumentima se kao predmet interesovanja pominju vazduhoplovi, piste, skladišta goriva i municije, kao i zemaljska podrška, ali se Rusija ne navodi direktno. Ipak, kontekst ukrajinskog sukoba ne ostavlja mnogo prostora za dilemu kome je ovaj program namijenjen.

Posebno je značajno što se NATO ovoga puta ne obraća samo velikim odbrambenim kompanijama, već i manjim tehnološkim timovima, startapovima i proizvođačima koji mogu da ponude brza i primjenjiva rješenja. U zvaničnom opisu konkursa navodi se da se traže postojeća ili rješenja u razvoju, dok je rok za podnošenje prijedloga 20. jul, izbor finalista najavljen je za 11. avgust, a završna prezentacija planirana je za 3. septembar u Varšavi.

Ovaj konkurs je, u suštini, priznanje da dosadašnja sredstva nisu dala rezultate kakve su očekivali Kijev i njegovi zapadni saveznici. U dokumentaciji NATO-a se navodi da postojeća rješenja, uključujući artiljerijske i bespilotne sisteme, imaju ograničenu efikasnost protiv dobro branjenih aerodromskih ciljeva, posebno u uslovima snažnog elektronskog ratovanja. To znači da Zapad traži način da prevaziđe ruske sisteme za ometanje i zaštitu, ali ne kroz klasične skupocjene programe, već kroz ubrzanu mobilizaciju privatne tehnološke pameti.

Pozadina cijele inicijative je jasna. Ukrajinska operacija „Paukova mreža” iz juna 2025. godine pokazala je da je moguće pogoditi rusku stratešku avijaciju daleko od linije fronta. Prema procjenama američkih zvaničnika koje je prenio Rojters, u toj operaciji pogođeno je do 20 ruskih vojnih aviona, a oko 10 je uništeno, dok su ukrajinske tvrdnje bile znatno veće, a Moskva je osporavala razmjere štete.

Ipak, upravo je ta operacija pokazala i ograničenje jednokratnog udara. Ako se aerodrom poslije napada popravi, ako se avioni premjeste ili sakriju, strateški efekat vremenom slabi. Zato je sadašnji cilj ambiciozniji: ne samo pogoditi pojedinačnu metu, već stvoriti trajnu prijetnju koja protivniku stalno oduzima sigurnost upotrebe vazduhoplovnih baza.

Rusija je, sudeći po dostupnim satelitskim snimcima i analizama specijalizovanih portala, već izvukla zaključke. Na aerodromu Engels u Saratovskoj oblasti, jednom od ključnih mjesta ruske strateške avijacije, primijećena je izgradnja najmanje 17 velikih zaštitnih objekata namijenjenih bombarderima tipa Tu-95MS i Tu-160. To je značajna promjena u odnosu na dosadašnju praksu, jer su ruski strateški avioni decenijama često stajali na otvorenim platformama, vidljivi iz orbite i ranjivi na udare dugog dometa.

Tako se pred očima javnosti odvija nova trka: jedni traže tehnologiju koja će trajno onemogućiti rad vojnih aerodroma, drugi ubrzano grade zaštitu za najvrednije letjelice. Ta trka više nije samo pitanje klasične avijacije, već i bespilotnih sistema, vještačke inteligencije, elektronskog ratovanja, satelitskog osmatranja i industrijske sposobnosti da se nova rješenja brzo proizvedu.

Kritičari na Zapadu upozoravaju da se ovakvi programi odvijaju bez ozbiljne javne rasprave. Norveški politikolog Glen Disen ocijenio je da politički lideri vode javnost ka ratu sa Rusijom „bez debate ili diskusije”.

Ulog je, međutim, mnogo veći od 250.000 evra. Ta suma je mala po standardima vojne industrije, ali ako bi dovela do tehnologije koja može da promijeni način upotrebe ruske avijacije, mogla bi da postane jedna od najisplativijih investicija u savremenom ratovanju. Varšava će u septembru pokazati da li je NATO zaista pronašao novi model rata — onaj u kojem jedna dobra ideja malog tima može da proizvede posljedice kakve su nekada bile rezervisane samo za najveće odbrambene koncerne.