Uticajni kineski ekonomski i poslovni medij „Kajsin” ocijenio je da državna posjeta predsjednika Srbije Aleksandra Vučića Kini označava važan zaokret u odnosima dvije zemlje — od tradicionalnih infrastrukturnih projekata ka visokim tehnologijama, robotici, električnim vozilima i naprednoj industrijskoj proizvodnji.

U komentaru pod naslovom „Kina i Srbija u visokotehnološkom zaokretu — od mostova do robota”, čiji su autori Ćju Liping i Ćjan Hao, navodi se da Vučićeva četvorodnevna posjeta Pekingu, započeta 24. maja, nije značajna samo zbog očekivanog potpisivanja više od 30 sporazuma i gotovo milijardu evra novih kineskih investicionih obaveza, već prije svega zbog prirode tih ugovora.

Kako se ističe u analizi, kinesko ekonomsko prisustvo u Srbiji godinama je bilo prepoznatljivo po infrastrukturi, izgradnji puteva, mostova i ulaganjima u tešku industriju i resurse. Sada se, prema ocjeni autora, ta paradigma mijenja, a Beograd i Peking svoje „čelično prijateljstvo” uvode u novu fazu — fazu visokotehnološke proizvodnje i industrija budućnosti.

Posebno mjesto u komentaru zauzima najavljeni projekat proizvodnje humanoidnih robota u Šapcu, koji vode šangajska kompanija „Zhiyuan Robotics” i „Minth Group”, globalni proizvođač auto-djelova. Navodi se da je Vučić za taj projekat pokazao interesovanje još u februaru, nakon demonstracije proizvoda, ocijenivši da bi mogao da postane jedna od najvećih investicija u istoriji Srbije.

Prema „Kajsinu”, početno ulaganje u pogon u Šapcu iznosiće 100 miliona evra, a očekuje se da fabrika formalno počne sa radom sredinom 2026. godine. Projekat predviđa i izgradnju do 50 takozvanih „data factory” centara u periodu od 2026. do 2030. godine. Ukoliko se planovi ostvare, Srbija bi, kako se navodi, mogla da postane jedan od ključnih evropskih centara za industriju humanoidne robotike, sa primjenom od kućne asistencije i pomoći osobama sa invaliditetom do bezbjednosnih sistema.

U analizi se naglašava da je to veliki iskorak u odnosu na raniju fazu saradnje, u kojoj su dominirali infrastruktura i teška industrija. Kao primjer prethodnog modela saradnje navodi se ulazak kineske kompanije HBIS u smederevsku željezaru, što je, prema autorima, bilo oličenje industrijske sinergije Srbije i Kine.

Novi talas kineskih investicija, piše „Kajsin”, podiže saradnju dvije zemlje na viši nivo u globalnom lancu vrijednosti. Za Srbiju, kineski kapital više nije samo pitanje finansiranja teške industrije, već postaje pokretač industrijske modernizacije, tehnološkog razvoja i jačanja domaćih kapaciteta u naprednoj proizvodnji.

Drugi važan primjer nove faze saradnje jeste projekat za proizvodnju električnih vozila u Sremskoj Mitrovici. U tekstu se navodi da zajedničko preduzeće kineske kompanije „Jiangling Motors Corporation Group” i francuskog „Renoa”, poznato kao JMEV, uspostavlja fabriku u Srbiji, sa početnim godišnjim kapacitetom od 3.000 do 5.000 vozila. Prvi automobili, prema očekivanjima, trebalo bi da siđu sa proizvodne trake do kraja 2026. godine.

„Kajsin” ocjenjuje da strateški značaj ove fabrike prevazilazi klasičnu proizvodnju automobila. Srbija, kako se ističe, ima jedinstvenu geopolitičku poziciju: nije članica Evropske unije, ali je snažno povezana sa evropskim tržištem. Uz Sporazum o slobodnoj trgovini između Kine i Srbije i pristup Srbije evropskom tržištu, kineski proizvođači električnih vozila dobijaju mogućnost da lokalizuju proizvodnju i prilagode se zahtjevima evropskih kupaca.

Autori navode da se ovaj proces odvija u trenutku kada Evropska unija vodi sve oštriju politiku takozvanog „smanjenja rizika” u odnosima sa Kinom. Kao primjeri se pominju strože kontrole stranih direktnih investicija, anti-subvencijske istrage protiv kineskih električnih vozila i uvođenje Mehanizma za ugljenično prilagođavanje na granicama, poznatog kao CBAM.

U takvim okolnostima, kinesko-srpsko partnerstvo se u komentaru opisuje kao pragmatično rješenje. Kombinacija kineske tehnologije, geografskog položaja Srbije i pristupa evropskom tržištu, kako se navodi, stvara novu formulu saradnje: „kineska tehnologija plus geografska prednost Srbije plus evropsko tržište”.

Taj model, prema ocjeni „Kajsina”, donosi korist i Srbiji i Kini. Srbiji obezbjeđuje veće ekonomske efekte, nova radna mjesta, transfer tehnologije i industrijsku modernizaciju, dok kineskim kompanijama pruža održiviji model za širenje u Evropi u uslovima rastućeg protekcionizma i regulatornih prepreka.

U tekstu se podsjeća i da je Vučić otvoreno kritikovao zapadni protekcionizam, pozivajući Evropu da se ne zatvara prema svijetu. On je, kako se navodi, poručio da Evropska unija treba da odbaci strah i sumnju prema Kini, jer razumna politika 21. vijeka podrazumijeva saradnju sa svim velikim globalnim akterima.

Autori ocjenjuju da takva retorika pokazuje da pojedine evropske zemlje ne prihvataju logiku konfrontacije sa Pekingom po principu „nulte sume”, već pokušavaju da pronađu ravnotežu između bezbjednosnih pitanja i ekonomske realnosti.

Ipak, „Kajsin” ukazuje da pred kinesko-srpskim partnerstvom ostaju izazovi, prije svega zbog sve strožih pravila Evropske unije i zabrinutosti pojedinih država članica zbog konkurencije. Ali, ukoliko projekti poput fabrike robotike u Šapcu i proizvodnje električnih vozila u Sremskoj Mitrovici donesu konkretne rezultate, oni bi mogli da postanu dokaz da pragmatična, tržišno zasnovana saradnja Kine i Evrope nije samo moguća, već i neophodna.

Ćju Liping je viši istraživač Instituta za ekonomsku i trgovinsku saradnju Centralne i Istočne Evrope pri Univerzitetu Ningbo, dok je Ćjan Hao specijalni istraživač istog instituta.