PODGORICA – Samo dan nakon što je više od 100.000 ljudi iz Srbije, Republike Srpske i drugih krajeva regiona u Beogradu ispratilo na vječni počinak generala Ratka Mladića, crnogorsko Ministarstvo spoljnih poslova požurilo je da se oglasi saopštenjem koje teško može biti shvaćeno drugačije nego kao još jedna politička provokacija upućena Srbiji i srpskom narodu.

Resor kojim rukovodi potpredsjednik Vlade Crne Gore i lider Bošnjačke stranke Ervin Ibrahimović saopštio je da Mladićeva smrt „vraća bolna sjećanja na najmračnije poglavlje istorije koju dijele narodi i države regiona”.

„Presudama međunarodnog krivičnog suda utvrđena je istina o počinjenim zločinima i stvorena osnova za suočavanje s prošlošću, odgovornost i trajni mir i pomirenje. Naša je obaveza da sačuvamo dostojanstvo i sjećanje na žrtve, da čuvamo istinu o zločinima i individualnoj odgovornosti za njih, te da se odlučno suprotstavimo svakom pokušaju negiranja genocida, ratnih zločina i drugih teških kršenja međunarodnog humanitarnog prava”, navedeno je u objavi Ministarstva na platformi Iks.

Sam trenutak u kojem je saopštenje objavljeno otkriva njegovu političku namjeru. Podgorica nije sačekala da se utišaju ni zvona sa Topčiderskog groblja, niti je pokazala minimum diplomatskog obzira prema osjećanjima desetina hiljada ljudi koji su došli da isprate generala Mladića. Umjesto uzdržanosti koju nalažu dobrosusjedski odnosi, Ibrahimovićev resor izabrao je da Srbiji još jednom dijeli lekcije o istoriji, pravdi i moralu.

Selektivna „pravda” crnogorske diplomatije

U saopštenju, očekivano, nema ni riječi o okolnostima pod kojima je Mladić proveo posljednje godine života u pritvorskoj jedinici u Sheveningenu. Nema pomena njegovog teškog zdravstvenog stanja, brojnih zahtjeva porodice i odbrane da bude pušten na privremenu slobodu radi liječenja, niti garancija koje su za njega dale Srbija i Republika Srpska.

Srpski general osuđen je na doživotni zatvor preglasavanjem sudija, a preminuo je 27. avgusta, nakon što su svi zahtjevi da mu bude omogućeno liječenje u Srbiji ostali bez rezultata. Te činjenice, međutim, nisu našle mjesto u Ibrahimovićevoj verziji „pravde i odgovornosti”.

Nema u saopštenju ni poziva na sveobuhvatno suočavanje sa zločinima nad Srbima, niti podsjećanja na srpske žrtve u ratovima devedesetih. Kada Podgorica govori o žrtvama i prošlosti, mjerila su, izgleda, unaprijed određena: srpski narod može biti predmet optužbi i kolektivnih lekcija, ali njegove žrtve i stradanja ostaju na margini diplomatskih saopštenja.

Takva selektivnost ne doprinosi pomirenju. Naprotiv, ona produbljuje podjele i pokazuje da se tragedije iz prošlosti i dalje koriste kao sredstvo dnevne politike i pritiska na Beograd.

Ibrahimović govori, Mandić i Spajić ćute

Ipak, odgovornost za ovakav odnos crnogorske diplomatije prema Srbiji ne može se svesti samo na Ervina Ibrahimovića. On ne nastupa kao privatno lice niti kao predsjednik Bošnjačke stranke, već kao potpredsjednik Vlade i ministar spoljnih poslova Crne Gore. Njegove poruke zato predstavljaju zvaničnu politiku kabineta Milojka Spajića.

Posebno je upadljivo ćutanje predsjednika Skupštine Andrije Mandića, jednog od glavnih stubova vladajuće većine, koji značajan dio svog političkog legitimiteta duguje upravo srpskim biračima. Ako Mandić i Spajić ne reaguju kada ministar njihove vladajuće strukture diplomatski bahato nastupa prema Srbiji, onda njihovo ćutanje više nije neutralnost – ono postaje političko odobravanje.

U Crnoj Gori su uloge, po svemu sudeći, podijeljene tako da se srpskim biračima šalju poruke o pomirenju i ravnopravnosti, dok se ključni državni resori prepuštaju onima koji oštricu svoje politike uporno usmjeravaju prema Beogradu i zvaničnoj Srbiji.

Ibrahimoviću je ostavljen prostor da gotovo bez ikakve unutrašnje kontrole vodi diplomatiju koja se prema Srbiji često ponaša kao prema neprijateljskoj, a ne susjednoj i bratskoj državi sa kojom Crna Gora dijeli istorijske, ekonomske, kulturne i porodične veze.

Srbija kao stalna meta

Ovo nije prvi istup iz Podgorice usmjeren protiv Srbije, a sudeći po odsustvu bilo kakve reakcije crnogorskog državnog vrha, teško da će biti i posljednji.

Od vlasti koja počiva i na glasovima srpskog naroda moglo bi se očekivati da barem zahtijeva mjeru, diplomatsku pristojnost i ravnopravan odnos prema svim žrtvama. Umjesto toga, Mandić i Spajić prepuštaju Ibrahimoviću da utvrđuje granice dozvoljenog i da u ime cijele države ispisuje političke presude Srbiji.

Sahrana generala Ratka Mladića pokazala je koliko je duboko njegovo ime ukorijenjeno u kolektivno sjećanje velikog dijela srpskog naroda. Podgorica tu činjenicu ne mora da prihvati, ali bi kao susjedna država morala da je poštuje.

Kada diplomatija svoje saopštenje tempira tako da se nadoveže na dan žalosti i oproštaja, to više nije doprinos pomirenju. To je svjesno zaoštravanje odnosa – uz prećutnu saglasnost onih koji Ibrahimoviću omogućavaju da u ime Crne Gore govori.