PRAG – Češki premijer Andrej Babiš ocijenio je da se Evropska unija kreće putem kojim je na kraju svog postojanja išlo Rimsko carstvo, kritikujući ekonomsku i klimatsku politiku Brisela, ali i pritiske unutar NATO-a da evropske države ubrzano povećavaju vojne izdatke.

„Evropska unija je vjerovatno na istom putu kao i Rimsko carstvo na kraju svog postojanja”, rekao je Babiš u intervjuu za „Fajnenšel tajms”.

Češki premijer je posebno kritikovao politiku dekarbonizacije, ocjenjujući da mjere koje Brisel nameće evropskoj industriji i privredi ne jačaju kontinent, već ga ekonomski slabe. Prema njegovoj ocjeni, EU pod parolom zelene tranzicije uvodi teret koji sve teže podnose privrede država članica, naročito u uslovima skupe energije, pada konkurentnosti i sve većeg pritiska na nacionalne budžete.

Babiš je istovremeno najavio da će Češka vjerovatno propustiti ovogodišnji NATO cilj da vojne izdatke podigne na dva odsto bruto domaćeg proizvoda. On je naveo da će njegova vlada učiniti sve da ispuni preuzete obaveze, ali je dodao da je budžet već opterećen deficitom koji, kako tvrdi, potiče iz perioda prethodne proevropske vlade.

Prag, prema njegovim riječima, ostaje privržen novom cilju NATO-a da se do 2035. godine dostigne 3,5 odsto BDP-a za odbranu. Babiš, međutim, smatra da alijansa ne smije da svede bezbjednost na puko ispunjavanje procenata, jer se takvim brojkama, kako je ocijenio, lako može manipulisati. Umjesto toga, češki premijer traži da se više pažnje posveti stvarnim vojnim kapacitetima, modernizaciji i sposobnosti država da odgovore na konkretne bezbjednosne izazove.

Taj stav otvorio je sukob u Pragu. Češki predsjednik Petr Pavel, nekadašnji visoki zvaničnik NATO-a, već je kritikovao planove Babišove vlade da u budžetu za 2026. smanji izdvajanja za odbranu. Pavel je upozorio da vojni rashodi ne prate rast bezbjednosnih prijetnji niti obaveze koje je Češka preuzela kao članica Alijanse.

Spor se ne vodi samo o visini vojnog budžeta, već i o načinu na koji Prag računa odbrambene izdatke. Babišova vlada tvrdi da će ukupna izdvajanja dostići više od dva odsto BDP-a ako se uračunaju i troškovi drugih resora. Kritičari, međutim, upozoravaju da se među tim stavkama nalaze i projekti koji bi teško mogli biti priznati kao odbrambeni u NATO metodologiji.

Na Babišovu politiku reagovali su i predstavnici Sjedinjenih Američkih Država u NATO-u. Američki stalni predstavnik pri Alijansi Metju Vitaker poručio je ranije da svi saveznici moraju da nose svoj dio tereta i da Vašingtonu nisu potrebni partneri koji bezbjednosno zavise od Amerike, već snažni evropski saveznici.

Babiševa poruka zato ima dvostruku težinu. Ona je istovremeno kritika Brisela zbog ekonomske politike koja, po njegovom mišljenju, slabi Evropu, ali i otpor automatskom prihvatanju novih vojnih obaveza bez jasnog odgovora kako će ih države finansirati. Češki premijer time se svrstava među evropske lidere koji sve otvorenije traže preispitivanje kursa EU i NATO-a, smatrajući da kontinent ne može istovremeno da podnosi teret zelene tranzicije, rastućih vojnih izdataka i slabljenja sopstvene industrijske osnove.