Bivša ministarka u vladi DOS-a i nekadašnja guvernerka Narodne banke Srbije Kori Udovički pokrenula je, neposredno pred parlamentarne izbore 25. oktobra, inicijativu za prikupljanje potpisa ekonomista u podršku Studentskoj listi. U elektronskoj prepisci u koju je „Politika” imala uvid, Udovički poziva kolege da podrže izjavu pod naslovom „Pobjeda Studentske liste je nova ekonomska prilika, a ne razlog za strah”, sa posebnim naglaskom na uvjeravanje građana da promjena vlasti neće izazvati ekonomske potrese.

Inicijativa je pokrenuta u jeku polemike o ekonomskim stavovima Dejana Šoškića, bivšeg guvernera Narodne banke Srbije i kandidata Studentske liste, čije su izjave o slabljenju dinara i smanjivanju zarada kao mogućim načinima povećanja konkurentnosti domaće privrede izazvale oštre reakcije predstavnika vlasti.

Dok predsjednik Aleksandar Vučić i ministar finansija Siniša Mali upozoravaju na moguće posljedice takvog ekonomskog pristupa, Kori Udovički okuplja ekonomiste oko poruke da nema razloga za strah od pada vrijednosti dinara, smanjenja zarada ili problema sa isplatom penzija.

U elektronskoj poruci, čiji je predmet „Izjava ekonomista pred izbore – ako želite da potpišete, što prije”, Udovički navodi:

„Šaljem vam izjavu ekonomista pred izbore 25. oktobra, ’Pobjeda Studentske liste je nova ekonomska prilika, a ne razlog za strah’. Tekst je ispod.”

Posebno je značajan dio u kojem neposredno objašnjava šta je cilj inicijative.

„Želimo da smirimo strah od ekonomskih potresa kojim vlast plaši građane: evro od 200 dinara, smanjene ili neisplaćene plate i penzije. Želimo i da kažemo šta je stvarni ekonomski rizik za Srbiju”, napisala je Udovički.

Ovakva formulacija praktično odgovara na upozorenja koja su prethodnih dana upućivana povodom Šoškićevih ekonomskih stavova. Ipak, u dostupnom dijelu prepiske Šoškić nije pomenut po imenu, niti se izričito navodi da je svrha inicijative odbrana njegovih izjava.

Šoškić govorio o slabljenju dinara, Udovički sada smiruje strah od evra od 200 dinara

U središtu političke rasprave našle su se ranije Šoškićeve izjave o konkurentnosti srpske privrede i mogućim mehanizmima prilagođavanja troškova proizvodnje.

Šoškić je, govoreći o načinima da domaći proizvodi postanu konkurentniji, naveo i mogućnost slabljenja nacionalne valute.

„Jedan način, ono što je vrlo vjerovatno nepopularno, jeste da oslabite vrijednost domaće valute”, rekao je Šoškić.

Kao drugi mehanizam pomenuo je smanjivanje troškova rada, objašnjavajući da su pojedine zemlje koje su zadržale fiksni kurs konkurentnost povećavale smanjenjem plata zaposlenih.

Predstavnici vlasti takve stavove protumačili su kao upozorenje da bi ekonomska politika koju zastupa Šoškić mogla da dovede do pada vrijednosti dinara i smanjenja životnog standarda.

Aleksandar Vučić je, komentarišući njegove izjave, poručio da građani treba da imaju u vidu rizike takvog pristupa.

„Ili će kurs da ide na 200 ili ću da vam smanjujem plate i penzije”, rekao je Vučić, iznoseći svoje tumačenje Šoškićevih stavova.

Šoškić, s druge strane, tvrdi da bi Srbija mogla bez većih ekonomskih potresa da prođe kroz promjenu vlasti i da bi plate i penzije nastavile da se isplaćuju.

Upravo u takvim okolnostima pojavljuje se inicijativa Kori Udovički, čija je glavna poruka usmjerena na otklanjanje strahova o kojima se govori u polemici sa Šoškićem.

Ko je sve stao iza inicijative

Iz prepiske proizlazi da je Kori Udovički u trenutku slanja poruke već imala podršku više ekonomista, ali i da je prikupljanje potpisa bilo u toku.

„Do sada su potpisali, ali tek krećemo”, navela je ona, nakon čega je dostavila spisak imena.

Među navedenim potpisnicima nalaze se:

  • Milojko Arsić, redovni profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Beogradu i dopisni član SANU;
  • Pavle Petrović, redovni član SANU;
  • Goran Radosavljević;
  • Branimir Jovanović, Bečki institut za međunarodne ekonomske studije (wiiw);
  • Kori Udovički, predsjednica CEVES-a;
  • Aleksandra Nojković, redovni profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Beogradu;
  • Zorica Mladenović, redovni profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.

Udovički je zatim pozvala primaoce poruke da i sami potpišu tekst, posredstvom posebno postavljene internet stranice.

„Ako smatrate da je tekst adekvatan i želite da ga potpišete, molim vas potpišite ga na sajtu”, navela je, uz link za prikupljanje potpisa.

Na kraju je ukazala i na rok za završetak aktivnosti.

„Molim vas što prije, jer danas je posljednji dan prije izborne tišine, pa ćemo potpise slati u medije oko 12–13 časova”, napisala je Udovički.

Zatražila je i da primaoci elektronske poruke poziv proslijede drugim kolegama koje bi mogle da podrže inicijativu.

Iz toga proizlazi da nije riječ samo o iznošenju pojedinačnog ekonomskog stava, već o organizovanom prikupljanju potpisa za javnu izjavu namijenjenu medijima, neposredno uoči izbora.

Povratak kadrova iz vremena DOS-a u izbornu raspravu

Posebnu političku dimenziju ovoj inicijativi daje biografija njene organizatorke.

Kori Udovički bila je ministarka energetike i rudarstva u Vladi Srbije od 2002. do 2003. godine, u periodu vlasti Demokratske opozicije Srbije, a zatim i guvernerka Narodne banke Srbije od jula 2003. do februara 2004. godine.

Kasnije se vratila u izvršnu vlast kao potpredsjednica Vlade Srbije i ministarka državne uprave i lokalne samouprave od 2014. do 2016. godine.

I Dejan Šoškić, kandidat Studentske liste, obavljao je funkciju guvernera Narodne banke Srbije, od 2010. do 2012. godine.

Njihovo ponovno pojavljivanje u istoj političko-ekonomskoj raspravi pokazuje da se oko Studentske liste javno angažuju i ličnosti koje su imale značajne funkcije u ranijim vlastima.

To je istovremeno otvorilo pitanje odnosa između političkog predstavljanja Studentske liste kao nove snage i podrške koju joj pružaju nekadašnji nosioci državnih funkcija.

Iako biografije pojedinih učesnika ne predstavljaju dokaz da je Studentska lista organizacioni ili politički nasljednik DOS-a, podrška bivše ministarke iz tog perioda ukazuje na prisustvo starih političkih i ekonomskih aktera u sadašnjoj izbornoj kampanji.

Ekonomska izjava sa jasnom izbornom porukom

Posebnu pažnju privlači i sam naslov dokumenta koji je Udovički dostavila kolegama.

Za razliku od stručne analize koja bi razmatrala različite scenarije ekonomske politike, izjava već u naslovu sadrži ocjenu da bi pobjeda jedne konkretne izborne liste predstavljala novu ekonomsku priliku.

Time inicijativa, pored stručne komponente, dobija i nedvosmislenu političku dimenziju.

U dostupnom dijelu prepiske nije priložen kompletan tekst izjave, pa nije moguće utvrditi koje su sve ekonomske mjere, procjene i argumenti navedeni u njenom obrazloženju.

Međutim, iz poruke Kori Udovički jasno se vidi da je jedan od glavnih ciljeva javnog nastupa potpisnika suprotstavljanje upozorenjima o mogućem rastu kursa evra, smanjenju plata i ugrožavanju isplate penzija.

Ostaje i pitanje na koji način potpisnici namjeravaju da obrazlože svoje ocjene u svjetlu Šoškićevih ranijih izjava o slabljenju dinara kao jednom od ekonomskih mehanizama za povećanje konkurentnosti.

Umjesto samo teorijske rasprave o ekonomskoj politici, građanima se tako pred izbore predstavljaju suprotstavljena tumačenja mogućih posljedica promjene vlasti.

S jedne strane su upozorenja predstavnika vlasti o rizicima po kurs i zarade, a s druge inicijativa ekonomista koju predvodi nekadašnja ministarka DOS-a, sa porukom da pobjeda Studentske liste ne predstavlja razlog za ekonomsku zabrinutost.

Upravo zato, pored političke podrške, ostaje važno pitanje koje će konkretne ekonomske mjere Studentska lista zastupati i da li su Šoškićevi ranije izneseni stavovi dio njenog programa.