Predsjednica Narodne skupštine Ana Brnabić uputila je 19. oktobra zvanično pismo predsjednici Evropskog parlamenta Roberti Mecoli, povodom najavljenog boravka posmatračke delegacije Evropskog parlamenta u Srbiji od 22. do 26. oktobra, upozorivši da njen sastav dovodi u pitanje nepristrasnost međunarodnog posmatranja predstojećih parlamentarnih izbora.

„Obraćam Vam se kako bih izrazila snažan protest povodom sastava posmatračke delegacije Evropskog parlamenta koja će boraviti u Republici Srbiji od 22. do 26. oktobra, a posebno povodom imenovanja Andreasa Šidera za njenog šefa“, navela je Brnabićeva.

Ona je ocijenila da dosadašnje javno djelovanje više članova delegacije pokazuje njihovu političku pristrasnost, suprotnu međunarodnim dokumentima, kodeksima i smjernicama Evropske unije.

„Dosadašnje javno djelovanje više članova delegacije pokazuje njenu potpunu političku pristrasnost, a što je u suprotnosti sa svim međunarodnim dokumentima, uključujući i kodekse i smjernice EU. Izbor lica koja kontinuirano iznose izrazito negativne sudove o vlastima u Srbiji, a pojedini i javno iskazuju očekivanje za njihovu smjenu i podršku drugim učesnicima na izborima, jasno ukazuje da oni u Srbiju dolaze sa već formiranim zaključcima“, istakla je predsjednica parlamenta.

Šider optužen za kršenje Kodeksa izbornih posmatrača

Poseban dio pisma Brnabićeva je posvetila Andreasu Šideru, koji je imenovan za šefa posmatračke misije Evropskog parlamenta, i njegovom postupanju tokom parlamentarnih izbora u Srbiji u decembru 2023. godine.

Ona je navela da je Šider tada, kao međunarodni posmatrač, u više navrata prekršio Kodeks ponašanja međunarodnih izbornih posmatrača, koji prati Deklaraciju o principima međunarodnog posmatranja izbora.

Brnabićeva je podsjetila da Kodeks nalaže da posmatrači svoje zaključke zasnivaju na činjeničnim i provjerljivim dokazima, vode dokumentovanu evidenciju zapažanja i tu dokumentaciju dostavljaju posmatračkoj misiji.

„Andreas Šider, kao posmatrač na tim izborima, nije imao primjedbi u zvaničnim zapisnicima sa biračkih mjesta, dok je naknadno u javnosti govorio o fantomskim biračima i kupovini glasova. Gospodin Šider je, dakle, 2023. godine, u svakom segmentu prekršio pomenuti Kodeks“, navela je Brnabićeva.

Ona je posebno kritikovala odluku Evropskog parlamenta da Šidera, uprkos primjedbama koje je srpska strana iznosila na njegov raniji rad, ponovo pošalje u Srbiju, ovoga puta kao rukovodioca misije.

„Posebno je nevjerovatno da, nakon što je gospodin Šider jasno prekršio odredbe Kodeksa ponašanja međunarodnih izbornih posmatrača, a na koje smo Vam i tada ukazali, on u ovoj Posmatračkoj misiji bude unaprijeđen u šefa Posmatračke misije Evropskog parlamenta. To je, pretpostavljam, ta vladavina prava o kojoj nam toliko pričate?“, upitala je Brnabićeva.

Pozivajući se na tačku 6 Deklaracije o principima međunarodnog posmatranja izbora, ona je istakla da je učešće u posmatračkoj misiji nespojivo sa političkim, ekonomskim ili drugim sukobom interesa koji može ugroziti tačno i nepristrasno posmatranje izbornog procesa.

„Niko ne bi smio da bude član međunarodne misije za posmatranje izbora ukoliko ima bilo kakav politički, ekonomski ili drugi sukob interesa koji bi mogao da ometa tačno i nepristrasno sprovođenje posmatranja i/ili donošenje tačnih i nepristrasnih zaključaka o karakteru izbornog procesa“, citirala je Brnabićeva odredbu Deklaracije.

Prema njenoj ocjeni, Šider ima dokumentovan politički sukob interesa i dokazanu pristrasnost.

Pozivanje na pravila Evropske unije i OEBS-a

Predsjednica Narodne skupštine u pismu se pozvala i na Priručnik za posmatračke misije Evropske unije iz 2025. godine, dokument Evropske službe za spoljne poslove, u kojem je predviđeno da svi članovi izbornih misija EU moraju poštovati Kodeks ponašanja i etičke smjernice.

Posebno je ukazala na odredbu koja izričito zabranjuje iskazivanje političke pristrasnosti tokom obavljanja posmatračkih dužnosti.

„Posmatrači će se tokom obavljanja svojih dužnosti pridržavati stroge nepristrasnosti i ni u jednom trenutku neće pokazivati pristrasnost ili naklonost prema državnim organima, strankama, kandidatima, niti prema bilo kom pitanju koje je predmet spora u izbornom procesu“, navodi se u dokumentu koji je Brnabićeva citirala.

Ona je istakla i da Smjernice Parlamentarne skupštine OEBS-a postavljaju visoke standarde nepristrasnosti, prema kojima čak i potencijalni sukob interesa, koji bi kod razumne i neutralne osobe izazvao sumnju u sposobnost kandidata da postupa nepristrasno, predstavlja razlog za njegovu nepodobnost za posmatrača.

Kako je naglasila, posebno su obuhvaćene ranije javne političke izjave koje pokazuju pristrasnost.

„Pored Andreasa Šidera, kao šefa Posmatračke misije Evropskog parlamenta, i brojni drugi članovi misije ni na koji način ne mogu ispuniti osnovni kriterijum posmatrača na izborima – a to je politička nepristrasnost“, poručila je Brnabićeva.

Brandšteter, Bosanac i Glavac pod kritikom zbog političkih stavova

U nastavku pisma predsjednica parlamenta navela je konkretne primjere javnog djelovanja drugih članova posmatračke delegacije, među kojima su Helmut Brandšteter, Gordan Bosanac i Sunjčana Glavac.

Brnabićeva je ukazala da je Helmut Brandšteter 16. avgusta 2025. godine na društvenoj mreži Iks objavio da Srbija pripada Evropi i Evropskoj uniji, ali ne sa Vučićevim režimom.

„Ne vidim kako gospodin Brandšteter kojem je ovo samo jedna u nizu izjava protiv Aleksandra Vučića i trenutne vlasti u Republici Srbiji, izbornom procesu može pristupiti otvoreno, sa spremnošću da svoje ocjene zasnuje na utvrđenim činjenicama“, navela je Brnabićeva.

Posebno se osvrnula na Gordana Bosanca, za kojeg je navela da je u izjavi za N1, objavljenoj 26. marta 2025. godine, izrazio nadu za nenasilan i demokratski transfer vlasti i javno se opredijelio u korist studentskog pokreta kao političke alternative Aleksandru Vučiću.

Kao dodatni primjer navela je njegovo gostovanje 15. oktobra 2026. godine u podkastu „Vovi Vov!“ hrvatskog „Večernjeg lista“, kada je, prema pismu, govorio o susretu sa predstavnicima studentskog pokreta u Evropskom parlamentu.

„Gostujući 15. oktobra 2026. godine u podkastu ‘Vovi Vov!’ hrvatskog Večernjeg lista, naveo je da su on i koleginica Irena Joveva primili predstavnike tog pokreta u Evropskom parlamentu i obrazložio svoj odnos prema njima uvjerenjem da studentska energija predstavlja ozbiljnu alternativu Vučiću“, istakla je Brnabićeva.

Ona je ocijenila da je riječ o javno iskazanoj političkoj naklonosti prema pokretu koji učestvuje na izborima koje Bosanac treba da posmatra.

„Kako se može očekivati povjerenje u njegovu nepristrasnost kada je već javno podržao jednu od političkih alternativa o čijem će izbornom nadmetanju davati ocjenu?“, upitala je predsjednica parlamenta.

Govoreći o Sunjčani Glavac, Brnabićeva je navela da je ona među potpisnicima pisma evropskoj komesarki za proširenje Marti Kos, o kojem su mediji izvještavali 8. septembra 2026. godine, a kojim je zatraženo razmatranje suspenzije ili zamrzavanja pristupnog procesa Srbije.

Prema ocjeni predsjednice Narodne skupštine, učešće Sunjčane Glavac u toj inicijativi svjedoči o političkom angažovanju prema Srbiji, što, u kontekstu sastava i uloge posmatračke delegacije, dodatno pojačava zabrinutost u pogledu povjerenja u njenu nepristrasnost.

Brnabićeva: Posmatračka misija dolazi sa unaprijed određenim političkim stavovima

U završnom dijelu pisma predsjednica Narodne skupštine naglasila je da poslanici Evropskog parlamenta imaju pravo da iznose političke stavove i kritikuju vlasti drugih zemalja, ali da prihvatanje uloge međunarodnog izbornog posmatrača podrazumijeva posebnu odgovornost.

Ona je istakla da pravila na kojima Evropski parlament zasniva posmatranje izbora zahtijevaju nezavisnu i nepristrasnu ocjenu, dok međunarodni kodeksi nalažu političku neutralnost i zasnivanje zaključaka na provjerljivim dokazima.

Brnabićeva je iznijela ocjenu da je Evropski parlament u Srbiju poslao delegaciju koja već ima formirane stavove o učesnicima izbornog procesa.

„Sve navedeno ukazuje da je Evropski parlament u Srbiju poslao posmatračku misiju koja već ima unaprijed određene političke stavove, a da je cilj takve ocjene izbora i izbornih uslova da direktno pomogne jednom od učesnika na izborima, tj. listi ‘Studentska lista – Studenti pobeđuju’, a koju su u ranijim svojim javnim istupima već direktno podržali“, navela je Brnabićeva.

Ona je podsjetila da je Narodna skupština Republike Srbije pozivom Evropskom parlamentu pokazala spremnost za otvorenu saradnju i međunarodno posmatranje izbornog procesa, ali je ukazala da sastav delegacije, prema njenoj ocjeni, odstupa od principa na kojima takvo posmatranje mora da počiva.

„S druge strane, Evropski parlament je odredio delegaciju u kojoj je šef misije već 2023. godine, kao član posmatračke misije, otvoreno prekršio Kodeks ponašanja međunarodnih izbornih posmatrača, na šta smo i tada ukazali, što Evropski parlament nije spriječilo ne samo da ga ponovo odredi kao člana na ovim izborima, već da ga ovaj put unaprijedi u šefa posmatračke misije“, istakla je predsjednica Narodne skupštine.

Ona je ocijenila da većina članova posmatračke misije Evropskog parlamenta ne ispunjava osnovni uslov koji je sama Evropska unija definisala svojim Kodeksom ponašanja i etičkim smjernicama – političku nepristrasnost.

„Određeni članovi posmatračke misije su u više navrata javno istupali protiv političke opcije koju predstavlja lista ‘ALEKSANDAR VUČIĆ – UJEDINJENA SRBIJA’ otvoreno podržavajući listu ‘Studentska lista – Studenti pobeđuju’. Samim tim, jasno je da njihov cilj nije da nepristrasno posmatraju izbore, već da politički učestvuju na njima kao podrška jednoj listi“, navela je Brnabićeva.

Predsjednica Narodne skupštine završila je pismo porukom da srpska strana ovakav izbor posmatrača razumije kao odstupanje Evropskog parlamenta od sopstvenih pravila.

„Razumijemo ovu poruku i žao nam je što Evropski parlament nije našao način da ispoštuje i primijeni makar sopstvene smjernice i kodekse za posmatračku misiju“, zaključila je Ana Brnabić u pismu upućenom predsjednici Evropskog parlamenta Roberti Mecoli.

Pismo, datirano 19. oktobra u Beogradu, potpisala je predsjednica Narodne skupštine Republike Srbije Ana Brnabić, a upućeno je Roberti Mecoli u Strazbur.