Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta potvrdio je da neformalni diplomatski kanal komunikacije između Evropske unije i Rusije, uspostavljen tokom ljeta ove godine, i dalje funkcioniše i da Moskva može da ga koristi za razgovore o prekidu vatre u Ukrajini, zaštiti civilnog stanovništva i bezbjednosti energetske infrastrukture. Istovremeno, unutar Evropske unije nastavljaju se neslaganja o tome ko bi trebalo da predstavlja evropske zemlje u eventualnim direktnim pregovorima sa ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom, posebno u trenutku kada Vašington intenzivira diplomatske napore za okončanje sukoba.

Košta je u intervjuu za „Raporter”, koji prenosi ruski portal „Gazeta.ru”, izjavio da je Moskva upoznata sa mogućnošću korišćenja postojećeg kanala komunikacije, ali je istovremeno izrazio sumnju u spremnost ruskog rukovodstva za suštinske pregovore.

„Kanal komunikacije je otvoren i Rusija zna da, ako i kada bude željela da suštinski razgovara o tome kako postići prekid vatre, kako zaštititi civilno stanovništvo ili obezbijediti bezbjednost energetskih objekata, to može da učini”, izjavio je Košta.

Predsjednik Evropskog savjeta, međutim, nije precizirao da li su posredstvom ovog kanala posljednjih nedjelja vođeni konkretni razgovori, niti je potvrdio postojanje novih diplomatskih inicijativa.

Govoreći o mogućnosti imenovanja specijalnog evropskog izaslanika za pregovore sa Rusijom, Košta je ostavio otvorenim pitanje budućeg formata učešća Brisela u mirovnom procesu.

„U nekim pregovorima možemo da koristimo specijalnog izaslanika, možemo da koristimo diplomatske kanale, a možemo da koristimo i političke kanale”, objasnio je Košta.

On je naglasio da Evropska unija ne namjerava da se miješa u mirovne napore američkog predsjednika Donalda Trampa niti da se takmiči sa Vašingtonom u posredovanju između Moskve i Kijeva.

Tajni kontakti uspostavljeni još u junu

Postojanje neformalnog kanala komunikacije između Brisela i Moskve prvi put je dospjelo u javnost 17. juna ove godine, kada je američka agencija „Blumberg” objavila da su predstavnici kabineta predsjednika Evropskog savjeta uspostavili direktne kontakte sa ruskim zvaničnicima.

Prema informacijama te agencije, Koštin glavni savjetnik obavio je najmanje dva telefonska razgovora sa visokopozicioniranim ruskim zvaničnikom bliskim predsjedniku Vladimiru Putinu, sa ciljem pripreme terena za eventualne sadržajnije pregovore o okončanju rata u Ukrajini.

Tada je navedeno da su razgovori bili ograničeni na uspostavljanje komunikacije i da nisu obuhvatali neposredno razmatranje uslova mirovnog sporazuma.

Informacija da je kabinet predsjednika Evropskog savjeta uspostavio komunikaciju sa Kremljom izazvala je različite reakcije unutar Evropske unije.

Prema pisanju „Politika”, većina evropskih zemalja podržala je mogućnost otvaranja diplomatskog dijaloga, dok su se pojedine članice, prije svega Letonija, Litvanija i Estonija, usprotivile takvom pristupu.

Nezadovoljstvo je dodatno izazvala činjenica da određeni evropski lideri nisu bili unaprijed obaviješteni o kontaktima Koštinog kabineta sa Moskvom, već su za njih saznali iz medijskih izvještaja.

Ova neslaganja otvorila su i pitanje ko uopšte ima ovlašćenje da u ime Evropske unije razgovara sa ruskim rukovodstvom.

Zvaničnici Evropskog savjeta i Evropske komisije zastupaju stav da budući kontakti sa Kremljom moraju da se odvijaju posredstvom institucija koje mogu da predstavljaju svih 27 država članica, a ne kroz samostalne diplomatske inicijative pojedinih evropskih prijestonica.

Istovremeno, Njemačka, Francuska i Velika Britanija, okupljene u diplomatskom formatu poznatom kao E3, nastoje da obezbijede vodeću ulogu u eventualnim pregovorima. Prema navodima „Politika”, predstavnici ovih država obavijestili su evropske partnere da su o takvom pristupu već razgovarali sa ukrajinskim predsjednikom Vladimirom Zelenskim.

Moskva poručila da je spremna za dijalog

Ruske vlasti su, nakon prvih informacija o uspostavljanju diplomatskog kanala, poručile da nisu protiv obnavljanja komunikacije sa Evropskom unijom, ali da razgovori moraju da budu zasnovani na konkretnim pitanjima i međusobnom uvažavanju.

Portparol Kremlja Dmitrij Peskov tada je izjavio da je ruska strana otvorena za kontakte sa evropskim predstavnicima koji žele suštinski razgovor.

„Ako se tamo pojave snage koje razumiju potrebu za obnavljanjem dijaloga sa Rusijom, ne radi moralizacije, već radi istinskog vođenja dijaloga, onda će predsjednik Putin i ruska strana biti otvoreni”, poručio je Peskov.

Uprkos postojanju diplomatskog kanala, odnosi Moskve i Brisela ostali su opterećeni ratom u Ukrajini, evropskim sankcijama i neslaganjima oko uslova za prekid neprijateljstava.

Košta je 16. oktobra, tokom susreta sa Zelenskim i predsjednicom Evropske komisije Ursulom fon der Lajen, ponovio da Evropska unija namjerava da nastavi podršku Ukrajini i pritisak na Moskvu kako bi se stvorili uslovi za prekid vatre.

Evropa strahuje da će ostati izvan pregovora Vašingtona i Moskve

Pitanje direktnog učešća Evropske unije u mirovnim pregovorima ponovo je dobilo na značaju nakon nedavne posjete Moskvi specijalnog izaslanika američkog predsjednika Stivena Vitkofa i njegovih razgovora sa Vladimirom Putinom.

Prema pisanju „Politika”, u evropskim diplomatskim krugovima sve više se razmatra mogućnost imenovanja predstavnika koji bi imao ovlašćenje da neposredno pregovara sa ruskim rukovodstvom.

Pojedini evropski zvaničnici zabrinuti su da bi Vašington i Moskva mogli da postignu dogovor o budućem mirovnom rješenju bez neposrednog učešća Evropske unije, pri čemu bi uslovi takvog sporazuma mogli da budu nepovoljni za Kijev ili da ne uzmu u obzir sve evropske bezbjednosne interese.

Češki predsjednik Petr Pavel ocijenio je da evropske zemlje moraju da odrede pojedinca ili grupu predstavnika koji bi u njihovo ime vodili razgovore sa Rusijom.

„Moramo da identifikujemo osobu ili grupu ljudi koji bi govorili u ime Evrope”, poručio je Pavel.

On je objasnio da to ne moraju nužno da budu predstavnici institucija Evropske unije ili NATO-a, već politički lideri kojima bi ostale države povjerile mandat za pregovore.

Kao mogući predstavnici Evrope u diplomatskim razgovorima pominju se i finski predsjednik Aleksander Stub, predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta, predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen i šefica evropske diplomatije Kaja Kalas. Za sada, međutim, nije postignut dogovor o imenovanju zajedničkog pregovarača.

Košta odbio predlog da lično razgovara sa Putinom

Prema informacijama koje je „Politiko” dobio od evropskih diplomata, na nedavnom samitu Evropske unije u Briselu pojedini lideri direktno su pitali Koštu da li je došlo vrijeme da uspostavi kontakt sa ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom.

Predsjednik Evropskog savjeta odgovorio je da u ovom trenutku ne namjerava da razgovara sa ruskim liderom.

Takav stav, međutim, ne dijele svi u evropskim diplomatskim krugovima.

Jedan neimenovani evropski diplomata izjavio je za „Politiko” da odsustvo neposredne komunikacije sa Moskvom umanjuje mogućnost Evrope da utiče na ishod mirovnih pregovora.

„Košta bi trebalo da otvori dijalog sa Putinom ako želimo da igramo bilo kakvu ulogu u pregovorima. Odbijanjem komunikacije samo idemo naruku našim protivnicima”, rekao je ovaj diplomata.

Na taj način, iako Brisel potvrđuje da diplomatski kanal sa Moskvom ostaje otvoren, Evropska unija još nije utvrdila ni zajednički format pregovora ni političkog predstavnika koji bi razgovarao sa ruskim rukovodstvom.

Koština najnovija izjava potvrđuje da mogućnost direktnog dijaloga nije isključena, ali i da odluka o njegovom pokretanju ostaje povezana sa širim političkim neslaganjima unutar Evropske unije i budućim razvojem američko-ruskih diplomatskih kontakata.